پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 34 |
| تعداد شماره‌ها | 454 |
| تعداد مقالات | 4,324 |
| تعداد مشاهده مقاله | 6,589,394 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,472,727 |
کاوشی نوین در ظرافتهای معنائی و بلاغی قصر در قرآن کریم به اعتبار اطلاق و تقیید در مقصور علیه | ||
| مطالعات ادب اسلامی | ||
| دوره 5، شماره 1 - شماره پیاپی 11، خرداد 1405، صفحه 47-63 اصل مقاله (758.26 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jilr.2025.142710.1222 | ||
| نویسندگان | ||
| عذرا السادات لطیفی حسینی1؛ حسین مهتدی* 2؛ سید حیدر فرع شیرازی3 | ||
| 1گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران | ||
| 2دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، بوشهر، ایران | ||
| 3دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران | ||
| چکیده | ||
| هدف: هدف پژوهش حاضر بررسی اسلوب بلاغی قصر در قرآن کریم با تأکید بر نقش اطلاق و تقیید در مقصورٌعلیه است. قصر، به‌معنای اختصاص امری به امر دیگر و نفی آن از غیر، از قوی‌ترین شیوه‌های تأکید در بلاغت عربی به‌شمار می‌رود و در فهم و تفسیر متون دینی، به‌ویژه قرآن کریم، نقش مهمی دارد. با وجود توجه علمای بلاغت به این اسلوب و ارائه تقسیم‌بندی‌های گوناگون در بلاغت سنتی، بررسی دقیق آیات حاوی قصر نشان می‌دهد که این تقسیم‌بندی‌ها برای تبیین همه ابعاد معنایی و بلاغی قصر کافی نیستند. ازاین‌رو، این پژوهش می‌کوشد با توجه به مطلق یا مقید بودن مقصورٌعلیه، زمینه‌ای برای ارائه تقسیم‌بندی نوینی از قصر فراهم آورد. روش تحقیق: این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. در این راستا، آیات قرآن کریم که مشتمل بر اسلوب قصر هستند، به‌ویژه آیات متناظر، به‌صورت نظام‌مند استخراج و بررسی شده‌اند. سپس نقش اطلاق و تقیید در مقصورٌعلیه تحلیل شده و تأثیر آن بر فهم معنایی، تفسیری و بلاغی آیات مورد ارزیابی قرار گرفته است. در این تحلیل، سیاق کلام و چگونگی بیان مقصورٌعلیه به‌صورت مطلق یا مقید، معیار اصلی بررسی قرار گرفته است. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مطلق یا مقید بودن مقصورٌعلیه در تفسیر دقیق‌تر آیات نقش اساسی دارد و می‌تواند لایه‌های تازه‌ای از فصاحت و بلاغت قرآن کریم را آشکار سازد. همچنین مشخص شد که تقسیم‌بندی‌های سنتی قصر، که بیشتر بر روابط معنایی میان ارکان قصر تمرکز دارند، توانایی تبیین همه ظرفیت‌های بلاغی این پدیده را ندارند. بر اساس نتایج پژوهش، قصر از حیث اطلاق و تقیید مقصورٌعلیه به چهار نوع اصلی تقسیم می‌شود: قصر مطلق، قصر مقید، قصر مرکب و قصر متعدد. تنوع در مصادیق و نوع تقیید مقصورٌعلیه نیز می‌تواند مفاهیمی ساده یا پیچیده‌تر از محدودیت و اختصاص را در آیات قرآن کریم پدید آورد. نتیجه‌گیری: نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که توجه به اطلاق و تقیید در مقصورعلیه، رویکردی نو در تحلیل قصر قرآنی به‌شمار می‌رود و می‌تواند فهمی دقیق‌تر و عمیق‌تر از ظرافتهای معنایی و بلاغی قرآن کریم ارائه دهد. این رویکرد، ضمن تکمیل دیدگاه‌های سنتی در باب قصر، مبنایی برای گسترش مطالعات بلاغی و تفسیری قرآن فراهم می‌سازد. از این منظر، بررسی مطلق یا مقید بودن مقصورٌعلیه راهی مؤثر برای کشف لایه‌های تازه‌ای از اعجاز بیانی قرآن و تأمل بیشتر در مفاهیم والای این کتاب آسمانی است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| قصر (حصر)؛ اطلاق و تقیید؛ مقصور علیه؛ بلاغت قرآنی؛ تفسیر قرآن | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم
ابن ادرید، محمد بن حسن. (1988م). جمهرة اللغة (الطبعة الأولى). دار العلم للملایین.
ابن فارس، احمد بن فارس. (1404ق). معجم مقاییس اللغة (چاپ اول). مکتبة الإعلام الإسلامی.
ابن‌عاشور، محمدطاهر. (بی‌تا). تفسیر التحریر والتنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور (الطبعة الأولى). مؤسسة التاریخ العربی.
اسماعیلی طاهری، احسان. (1395ش). دو قالبگی قید در زبان عربی: تکمله‌ای بر مقاله «قید» دکتر آذرنوش. دوماهنامه جستارهای زبانی، پیاپی 33.
آذرتاش، آذرنوش. (1367-1368ش). قید در دستور زبان عربی. مقالات و بررسی‌ها: فصلنامه علمی پژوهشی دانشکده الهیات، 45-46.
تفتازانی، مسعود بن عمر. (1376ش). مختصرالمعانی (الطبعة الثالثة). دارالفکر.
جمعی از محققان. (1389). فرهنگ‌نامه اصول فقه. مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، معاونت پژوهشی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
حبنکه المیدانی الدمشقی، عبد الرحمن بن حسن. (1416ق/1996م). البلاغة العربیة (الطبعة الأولى). دار القلم؛ الدار الشامیة.
دسوقی، محمد بن عرفة. (1431ق/2010م). حاشیة الدسوقی علی مختصر السعد (عبدالحمید هنداوی، محقق). المکتبة العصریة.
السیوطی، جلال الدین عبدالرحمن بن ابی بکر. (1384ش). الاتقان فی علوم القرآن. انتشارات امیرکبیر.
صاوی، احمد بن محمد. (1427ق). حاشیة الصاوی علی تفسیر الجلالین (چاپ چهارم). دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.
طباطبایی، محمدحسین. (1374ش). ترجمه تفسیر المیزان (چاپ پنجم). دفتر انتشارات اسلامی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طبرسی، فضل بن حسن. (1412ق). تفسیر جوامع الجامع (الطبعة الأولى). مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
فوّال عکّاوی، انعام. (1417ق). المعجم المفصل فی علوم البلاغة: البدیع والبیان والمعانی (الطبعة الثانیة). دار الکتب العلمیة.
فیومی، احمد بن محمد. (1414ق). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی (الطبعة الثانیة). مؤسسة دار الهجرة.
مدرس افغانی، محمد علی. (1362ش). المدرس الأفضل فی ما یرمز و یشار إلیه فی المطول (الطبعة الأولى). دار الکتاب.
مکارم شیرازی، ناصر. (1371ش). تفسیر نمونه (چاپ دهم). دار الکتب الإسلامیة.
نصر، حسن محمود. (2009م). مفهوم القید فی العربیة والإنجلیزیة: دراسة فی ضوء علم اللغة التقابلی. مجلة کلیة الآداب بجامعة حلوان.
هاشمی، احمد. (1388ش). جواهر البلاغة (حسن عرفان، مترجم؛ چاپ دهم). نشر بلاغت. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 417 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 168 |
||