پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 34 |
| تعداد شماره‌ها | 455 |
| تعداد مقالات | 4,325 |
| تعداد مشاهده مقاله | 6,590,814 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,473,436 |
بازکاوی نشانه‌شناسانه سروده‌های امام رضا(ع) بر اساس نظریه فردینان دوسوسور | ||
| مطالعات ادب اسلامی | ||
| دوره 5، شماره 1 - شماره پیاپی 11، خرداد 1405، صفحه 103-122 اصل مقاله (768.08 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jilr.2025.143204.1241 | ||
| نویسندگان | ||
| علی اکبر نورسیده* 1؛ علی باقری2 | ||
| 1دانشیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران | ||
| 2گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران | ||
| چکیده | ||
| هدف: شعر منسوب به امام رضا(ع)، همچون بسیاری از متون دینی و ادبی، بخشی از میراث معنوی و فرهنگی اسلامی به شمار می‌رود و دربردارنده مضامین اخلاقی، عرفانی و اجتماعی است. این اشعار با تأکید بر مفاهیمی چون صبر، تسامح، عفت، عزت نفس و پرهیز از غرور، جایگاهی قابل توجه در ادبیات دینی دارند. از آنجا که این سروده‌ها افزون بر محتوای معنوی، از نظر ساختار، نظم و قالب شعری نیز شایان بررسی‌اند، پژوهش حاضر با هدف تحلیل نشانه‌شناختی اشعار امام رضا(ع) بر اساس نظریه فردینان دو سوسور انجام شده است. هدف اصلی پژوهش، کشف نظام معنایی این اشعار و بررسی چگونگی رابطه میان دال‌ها و مدلول‌ها در بازنمایی مفاهیم اخلاقی، اجتماعی و دینی است. روش پژوهش: این پژوهش با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه نظریه نشانه‌شناسی سوسور انجام گرفته است. در این چارچوب، شعر به مثابه متنی متشکل از نظامی نشانه‌ای بررسی شده و لایه‌های زبانی، معنایی و ساختاری آن مورد تحلیل قرار گرفته است. برای دستیابی به نظام معناشناختی اشعار، روابط میان دال و مدلول، محورهای هم‌نشینی و جانشینی، تقابل‌های دوگانه، تکرارهای واژگانی، تصاویر زبانی و عناصر آوایی مورد توجه قرار گرفته‌اند. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اشعار منسوب به امام رضا(ع)، از نظر ساختار زبانی و قالب شعری، با ویژگی‌های شعر عصر میانه عباسی همخوانی دارند و در عین سادگی زبان، از لایه‌های معنایی عمیق برخوردارند. در این اشعار، روابط دقیق میان دال‌ها و مدلول‌ها زمینه انتقال مفاهیمی چون صبر، عفت، عزت نفس، پرهیز از غرور و تأمل در ارزش‌های اخلاقی را فراهم کرده است. همچنین، بهره‌گیری از تقابل‌های معنایی، هم‌نشینی هدفمند واژگان، تصاویر زبانی متناسب با مضامین اخلاقی و موسیقی آوایی، ساختاری منسجم برای تولید و تقویت معنا پدید آورده است. نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج پژوهش، اشعار امام رضا(ع) را می‌توان متونی دینی ـ ادبی دانست که معنا در آن‌ها از طریق نظامی منسجم از نشانه‌ها شکل می‌گیرد. این اشعار با تکیه بر رابطه میان دال و مدلول، تقابل‌های دوگانه، تکرار، موسیقی آوایی و چینش هنرمندانه واژگان، توانسته‌اند مفاهیم اخلاقی و اجتماعی را به شیوه‌ای ساده، تأثیرگذار و چندلایه به مخاطب منتقل کنند. بنابراین، رویکرد نشانه‌شناختی می‌تواند افق تازه‌ای برای فهم ساختار معنایی و ظرفیت‌های ادبی اشعار منسوب به امام رضا(ع) فراهم سازد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| نشانه‌شناسی؛ فردینان دی سوسور؛ شعر دینی؛ امام رضا(ع) | ||
| مراجع | ||
|
ابن بابویه، محمد بن علی. (1378ش). عیون أخبار الرضا (ع). تهران: نشر جهان.
ابن فارس، احمد بن فارس. (1991م). معجم مقاییس اللغة (عبدالسلام محمد هارون، تحقیق و ضبط؛ جلد 2؛ چاپ دوم). بیروت: دارالکتب العربیة.
ابن منظور، ابوالفضل جمال‌الدین محمد بن مکرم. (1997م). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
اشباخ، آخیم، و ترابانت، یروگن. (1400). متفکران بزرگ نشانه‌شناسی (مجتبی پردل، مترجم؛ چاپ اول). مشهد: ترانه.
الإصفهانی، الراغب. (1412ق). المفردات فی غریب القرآن (صفوان عدنان الداودی، تحقیق). دمشق ـ بیروت: دارالقلم؛ دارالشامیة.
أنیس، إبراهیم. (2010م). الأصوات اللغویة (چاپ اول). قاهره: مکتبة نهضة مصر.
بشر، کمال. (2000م). علم الأصوات. قاهره: دارالغریب.
پالمر، فرانک ر. (1400). نگاهی تازه به معنی‌شناسی (کورش صفوی، مترجم؛ چاپ هشتم). تهران: نشر مرکز.
چندلر، دانیل. (1387). مبانی نشانه‌شناسی (مهدی پارسا، مترجم؛ چاپ سوم). تهران: شرکت انتشارات سوره مهر.
حمداوی، جمیل. (2015م). الاتّجاهات السیمیوطیقیة (چاپ اول). بیروت: دارالنشر والثقافة.
دوزی، رینهارت. (2000م). تکملة المعاجم العربیة (جمال الخیاط، تعریب؛ جلد 10). عراق: وزارة الثقافة والإعلام.
دوسوسور، فردینان. (1400). دوره زبان‌شناسی عمومی (کورش صفوی، مترجم؛ چاپ ششم). تهران: هرمس.
سجودی، فرزان. (1387). نشانه‌شناسی: نظریه و عمل (چاپ دوم). تهران: علم.
عباس، حسن. (1998م). خصائص الحروف العربیة ومعانیها. بیروت: منشورات اتحاد الکتّاب العرب.
العسکری، ابو هلال. (1412ق). الفروق اللغویة. قاهره: دارالعلم والثقافة للنشر والتوزیع.
عصام خلف، کامل. (2003م). الاتجاه السیمیولوجی ونقد الشعر (چاپ اول). قاهره: دار فرحة للنشر والتوزیع.
کالر، جاناتان. (1379). فردینان دوسوسور (چاپ دوم). تهران: هرمس.
متیوس، پیتر. (1395). تاریخ مختصر زبان‌شناسی ساختگرا (راحله گندمکار، مترجم؛ چاپ دوم). تهران: نشر قطره.
ملاس، مختار. (2002م). دلالة الأشیاء فی الشعر العربی الحدیث: عبدالله البردونی نموذجاً (چاپ اول). الجزائر: وحدة الرغایة.
نجفی، ابوالحسن. (1371). مبانی زبان‌شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی (چاپ اول). تهران: نیلوفر.
نوت، و.، و مایر اوسر، ا. (1392). نشانه‌شناسی. در زبان‌شناسی و ادبیات (کورش صفوی، مترجم). تهران: نشر هرمس.
هاوکس، ترنس. (1398). ساختگرایی و نشانه‌شناسی (کورش صفوی، مترجم). تهران: انتشارات علمی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 390 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 192 |
||