پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 34 |
| تعداد شماره‌ها | 454 |
| تعداد مقالات | 4,324 |
| تعداد مشاهده مقاله | 6,589,398 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,472,729 |
بررسی سرزمین‌های اسلامی در سفرنامۀ «رحلة ابن جبیر» از منظر ژئوپوئتیک کِنت وایت | ||
| مطالعات ادب اسلامی | ||
| دوره 5، شماره 1 - شماره پیاپی 11، خرداد 1405، صفحه 123-140 اصل مقاله (721.47 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jilr.2025.143314.1247 | ||
| نویسندگان | ||
| علی خالقی* ؛ حسن نجفی | ||
| استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات عربی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| هدف: پژوهش حاضر با تکیه بر رویکرد ژئوپوئتیک کنت وایت، به بررسی بازنمایی سرزمین‌های اسلامی در سفرنامۀ رحلة ابن جبیر می‌پردازد. مسئلۀ اصلی پژوهش آن است که ابن جبیر چگونه در پیوند میان مکان، تجربه سفر، عاطفه، اندیشه فلسفی و زبان شاعرانه، تصویری معنادار از سرزمین‌های اسلامی ارائه می‌دهد و این تصویر چگونه با مؤلفه‌های انتقادی، اخلاقی، فلسفی و فضامحور ژئوپوئتیک قابل تحلیل است. روش پژوهش: این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده و بر مبنای دیدگاه ژئوپوئتیک کنت وایت سامان یافته است. در این راستا، سفرنامۀ رحلة ابن جبیر به‌عنوان پیکرۀ اصلی پژوهش بررسی شده و توصیف‌های ابن جبیر از سرزمین‌های اسلامی، به‌ویژه مکان‌های مرتبط با جغرافیای دینی، سیاسی و فرهنگی، از منظر رابطۀ دیالکتیکی انسان و زمین، تأثیر مکان بر عواطف و اندیشه، و نقش زبان ادبی در بازنمایی فضا تحلیل شده است. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ابن جبیر در توصیف سرزمین‌های اسلامی، صرفاً به ثبت مشاهدات جغرافیایی، تاریخی و اجتماعی بسنده نمی‌کند، بلکه مکان را به عرصه‌ای برای بیان اندیشه‌های فلسفی، دینی، عرفانی و انتقادی تبدیل می‌سازد. او تحت تأثیر فضاهای اسلامی و عواطف برخاسته از مواجهه با این مکان‌ها، از برخی شیوه‌های ادبی، به‌ویژه تشبیه، برای تقویت شاعرانگی متن و تبیین نگرش‌های فلسفی مبتنی بر عرفان اسلامی بهره می‌گیرد. همچنین توصیف‌های او از رفتار حاکمان سیاسی، آداب اجتماعی و برخی سنت‌های نادرست، نشان‌دهندۀ حضور نگرشی انتقادی و اصلاح‌گرانه در متن سفرنامه است. از این منظر، مکان در رحلة ابن جبیر نه عنصری خنثی، بلکه عاملی فعال در شکل‌گیری معنا، نقد اجتماعی و برانگیختن تأمل اخلاقی است. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش بیانگر آن است که ابن جبیر با فعال‌سازی نقش ژئوپوئتیک در توصیف سرزمین‌های اسلامی، میان تجربه عینی سفر و تأمل فلسفی و شاعرانه پیوند برقرار کرده است. او از توصیف مکان‌ها برای القای اندیشه‌های دینی و انتقادی خود، برجسته‌سازی مسائل شهرها و سرزمین‌ها، و ترغیب مخاطب به درک دقیق‌تر واقعیت‌های مکانی بهره می‌برد. بنابراین، رحلة ابن جبیر را می‌توان متنی دانست که در آن سفر، مکان، عاطفه و زبان ادبی در خدمت شناخت ژرف‌تر سرزمین‌های اسلامی قرار گرفته‌اند و خواننده را به مشاهده، تأمل و فهم عینی‌تر پیوند انسان و زمین فرامی‌خوانند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| سرزمین‌های اسلامی؛ سفرنامه؛ ژئوپوئتیک؛ رحلة ابن جبیر؛ کنت وایت | ||
| مراجع | ||
|
ابن جبیر. (بی‌تا). رحلة ابن جبیر. مکتبة دارالهلال.
بمپوری رضاآباد، زهره، و مهدوی‌زاده، مژگان. (1401). ویژگی‌های معماری «خانۀ مشروطیت» با رویکرد ژئوپوئتیک کنت وایت. نشریۀ علمی-پژوهشی زبان و ترجمۀ فرانسه، 5(2)، 53-70.
جواری اسداللهی، محمدحسین، اسداللهی، الله‌شکر، و سکوت‌جهرمی، فاطمه. (1399). جست‌وجوی مکان و خویشتن: بررسی داستان گل‌های زوال پاتریک مودیانو از منظر ژئوپوئتیک. نقد زبان و ادبیات خارجی، 24، 171-187.
کهنمویی‌پور، ژاله. (1392). ادبیات، هنر و نقد جغرافیایی. نقدنامۀ هنر، 1(4)، 75-83.
کریمیان، فرزانه، و عارضی، غزاله. (1396). جلوه‌های تهران در دستار و گل سرخ: نقدی جغرافیایی بر پایتخت بر اساس دید خارجی. پژوهش ادبیات معاصر جهان، 22، 5-31.
حیدری، محمود، و چوبینه، الهام. (1402). تحلیل سفرنامۀ خسی در میقات جلال آل احمد از منظر ژئوپوئتیک. نقد و نظریه ادبی، 15، 155-170.
ناظر، سمیرا، و حیاتی آشتیانی، کریم. (1400). خوانش‌های کنت وایت. نشریۀ انجمن زبان و ادبیات فرانسه، 34، 59-78. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 443 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 174 |
||