پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 427 |
| تعداد مقالات | 4,065 |
| تعداد مشاهده مقاله | 5,528,541 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 5,713,106 |
متغیّرهای نحوی و توسّعات معنایی در خطبههای نهج البلاغه (مطالعه موردی: جایگردانیهای اجزای جمله) | ||
| مطالعات ادب اسلامی | ||
| دوره 4، شماره 2 - شماره پیاپی 9، آذر 1404، صفحه 213-239 اصل مقاله (718.54 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jilr.2025.144213.1296 | ||
| نویسندگان | ||
| فاروق نعمتی* 1؛ سیدصدرالدین محمودی2 | ||
| 1دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران | ||
| 2استادیار گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| ارتباط نحو و معناشناسی از موضوعات مورد توجّه میان زبانشناسان بوده است. اگرچه در باب سبک، دو دیدگاه متقابل «تزیینی» و «ارگانیک» وجود دارد، امّا نمیتوان رابطهی وجوهِ نحوی با موضع گوینده و رویکردهای وی به موضوع را نادیده گرفت؛ بدین معنی که بهرهگیری از ساختارهای دستوری خاصّ در برابر «نظم پایه» یا «نحوِ معیار»، افزون برآنکه مبنایی برای شناسایی سبک گوینده به شمار میرود، در توسّع معنایی و تنوّع بخشی به دلالتهای کلام نیز مؤثر است. در این زمینـه، تصرّفات نحـوی و خلافِ عادت در متن نهـج البلاغه؛ بهویژه «جـایگردانیهای اجـزای جمله» یا «تبـادل مکان واژگان» به عنوان یکی از ابزارهای پُر بسامد، علاوه بر تقویت جنبههای زیباییشناختی زبان، نقش معنیرسانی در آن را به کمال، تشخّص میبخشد. به سبب گستردگی موضوع، پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی در دو حوزۀ «نحو» و «معنا شناسی»؛ تنها بر مبنای بررسی شواهدی از تقدیم و تأخیرهای هدفمند نهج البلاغه در سیاقهای «شرط»، «عطف»، «ترکیبات وصفی»، «عامل و معمول»، درصدد آن است تا جایگردانیهای نحوی مؤثر بر توسّع و تولید معنا در سیاقهای مذکور را معرفی و دستاوردهای معنایی نشأت گرفته از تبادل در جایگاه واژگان را تفسیر نماید. نتایج پژوهش گویای آن است که چیدمان عادی واژگان و نظم معمول بسیاری از ساختارهای نحوی نهج البلاغه در پیوند با اندیشـههای حضرت علی(ع) دگرگون شده است که اتّخاذ چنین سبکی، افزون بر کارایی لازم در سطوح بلاغی، به شیوههای مختلفی، توسّع معنایی زبان را نیز به دنبال دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| متغیر نحوی؛ توسّع معنایی؛ جایگردانی واژگان؛ خطبههای نهج البلاغه | ||
| مراجع | ||
|
القرآن الکریم.
ابن الرسول، سید محمد رضا، کاظمی نجف آبادی، سمیه، و کاظمی، مهری. (1395). رابطه معنایی جملهواره پایه و پیرو در جملههای شرطی زبان فارسی. نشریهی ادب فارسی, 1(17), 112–93.
امیریفر، محمد، و متقیزاده، عیسی. (1396). منهج فاضل السامرائی فی تحدید العلاقة بین النحو والمعنى. مجلة بحوث فی اللغة العربیة, 18, 82–67.
تابان، جعفر. (1387). نقش سیاق در تفسیر قرآن. فصلنامه دین و سیاست, 15, 118–99.
جرجانی، عبدالقاهر. (1992). دلائل الاعجاز (تحقیق محمد تنجی). بیروت: دارالکتاب.
حمود المظهور العانی، احمد عبدالله. (2003). البنی النحویه وأثرها فی المعنی (أطروحة دکتوراه). جامعة بغداد.
دشتی، محمد. (1384). نهج البلاغه (چاپ 7). قم: پارسیان.
راه چمنی، زهرا، آباد، مرضیه، عبدالهی، حسن، و سیدی، حسین. (1398). سبکشناسی نحوی تشبیهات بلیغ در خطبههای نهجالبلاغه. مجله زبان و ادبیات عربی, 1(20/1/177), 147–170.
ربّانی، محمدحسین. (1380). نقش سیاق در تفسیر. فصلنامه پژوهشهای قرآنی, 27–28, 322–341.
الزرکشی، محمد بن عبد الله. (1410). البرهان فی علوم القرآن (جلد 3). بیروت: دارالمعرفه.
السامرائی، فاضل. (2006). التعبیر القرآنی. عمّان: دار العمان.
شرتونی، رشید. (1381). مبادی العربیه: قسم النحو (تحقیق حمید محمدی). قم: موسسه انتشارات دارالعلم.
شمیسا، سیروس. (1374). معانی (چاپ 3). تهران: میترا.
العارضی، رفاه عزیز. (2012). الترتیب فی القرآن الکریم. دمشق: تموز للطباعه والنشر.
عبدالحسینی، حسین. (1393). تحلیل روانشناختی سخنور بر مبنای تأویل نحوی: بازخوانی رویکرد عبدالقاهر جرجانی به فلسفه زبان در کتاب دلائل الاعجاز. فصلنامه صحیفه مبین, 55, 65–84.
عبدالمطلب، محمد. (1994). البلاغه والأسلوبیه (الطبعة 1). لبنان: الشرکه المصریه العالمیه.
عبداللطیف، محمد حماسه. (2000). النحو والدلاله (الطبعة 1). القاهرة: دار الشروق.
العمری، حسین. (2010). الخطاب فی نهج البلاغة: بنیته وأنماطه ومستویاته؛ دراسة تحلیلیه (الطبعة 1). بیروت: دارالکتب العلمیه.
فتوحی، محمود. (1390). سبکشناسی: نظریهها، رویکردها و روشها. تهران: سخن.
فخر الرازی، فخر الدین محمد بن ضیاء الدین. (1981). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب) (جلد 3). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
کزازی، میرجلالالدین. (1370). زیباییشناسی سخن پارسی. تهران: مرکز.
الکواز، محمد کریم. (1386). سبکشناسی اعجاز بلاغی قرآن کریم (ترجمه سید حسین سیدی). تهران: سخن.
محبّتی، مهدی. (1380). بدیع نو: هنر ساخت و آرایش سخن (چاپ اول). تهران: سخن.
مختار عمر، احمد. (1386). معناشناسی (ترجمه سید حسین سیّدی). مشهد: دانشگاه فردوسی.
هاشمی، مریم، و نعمتی قزوینی، معصومه. (1401). شاخصههای فردیت مؤلف در گفتمان علوی: مطالعه موردی خطبه 238 با محوریت دعوت به وحدت و نهی از تفرقه. مجله زبان و ادبیات عربی, 14(2/29)، 70–87. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 161 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 126 |
||