پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 427 |
| تعداد مقالات | 4,065 |
| تعداد مشاهده مقاله | 5,528,530 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 5,713,100 |
تحلیل اقتباسات قرآنی حافظ و ارتباط آن با تسمیة لسان الغیب | ||
| مطالعات ادب اسلامی | ||
| دوره 4، شماره 2 - شماره پیاپی 9، آذر 1404، صفحه 189-212 اصل مقاله (607.36 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jilr.2025.144408.1307 | ||
| نویسندگان | ||
| تیمور مالمیر* 1؛ محسن پیشوایی علوی2 | ||
| 1استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران | ||
| 2دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران | ||
| چکیده | ||
| قرآن کریم و تأثیر آن در بالندگی معنایی اشعار حافظ همواره موردِتوجه تحلیلگران ادبی بوده است. اقتباسهای قرآنی این شاعر نکتهسنج چنان است که معانی و مفاهیم قرآنی نه تنها به اشعار او جهتگیری معنوی خاصی بخشیده است بلکه در تسمیۀ وی به لقب «لسان الغیب» نقشآفرین بوده است، طوری که از اوائل سدۀ نهم به بعد در میان شاعران پارسیگوی، این لقب صرفاً به حافظ شیرازی اطلاق شده است. در این میان، جمع اقتباس قرآنی و غیبگویی در ظاهر، دشوار و ناپذیرفتنی است. آنچه در این مقاله بدان میپردازیم مسئلۀ لسان الغیب بودنِ حافظ در عین اقتباس از قرآن کریم است. هدف آن است که نشان دهیم اگر حافظ را لسان الغیب خواندهاند به سبب غیبگویی و پیشگویی شگفت نیست بلکه لسان الغیب بودنِ وی، بیانگر مطالعة دقیق و درک عمیق او از حقایق است؛ بهگونهای که توانسته است با دقت در ریزهکاریهای منابع خود، سخن را بهگونهای ترکیب کند که جلوة تازه بیابد. لسان الغیب نامیدنِ حافظ به اعتبار همین ریزهکاریها و ریزبینیها است. اقتباسهای حافظ از قرآن کریم نوع خاصی از اقتباس است که با اقتباس یا تعامل سایر شاعران با قرآن کریم متفاوت است. لایههای این نوع اقتباس عمدتاً براساس بازسازی تفسیری از مفاهیم و تعابیر قرآنی با استفاده از «قاعدة استطراد» یعنی شیوة عرضة متنوع موضوعات و درعینحال، هماهنگ با آیات و سورههای قرآنی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| غزلیات حافظ شیرازی؛ لسان الغیب؛ اقتباس از قرآن کریم؛ قاعدة استطراد | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم، با ترجمۀ ناصر مکارم شیرازی، تهران: پیام عدالت.
آشوری، داریوش. (1392). عرفان و رندی در شعر حافظ، چاپ یازدهم، تهران: مرکز.
استعلامی، محمد. (1386). درس حافظ (نقد و شرح غزلهای حافظ)، چاپ دوم، تهران: سخن.
امامی، نصر الله. (1388). بر آستان جانان (گزیدة صد و یک غزل حافظ با مقدمه و شرح غزلها)، چاپ اول، اهواز: رسش.
پورنامداریان، تقی. (1384). گمشدۀ لب دریا (تأملی در معنی و صورت شعر حافظ)، چاپ دوم، تهران: سخن.
جاوید، هاشم. (1377). حافظ جاوید (شرح دشواریهای ابیات و غزلیات دیوان حافظ)، چاپ دوم، تهران: فرزانروز
جلالیان، عبدالحسین. (1379). شرح جلالی بر حافظ، چاپ اول، تهران: یزدان.
حافظ شیرازی، شمس الدین محمد. (1367). دیوان، تصحیح قزوینی- غنی، چاپ اول، تهران: اساطیر.
حمیدیان، سعید. (1392). شرح شوق (شرح و تحلیل اشعار حافظ)، چاپ دوم، تهران: قطره.
ختمی لاهوری، ابوالحسن عبدالرحمان. (1387). شرح عرفانی غزلهای حافظ، چاپ اول، تصحیح بهاءالدین خرّمشاهی و همکاران، تهران: قطره
خرّمشاهی، بهاءالدین. (1367). حافظنامه (شرح الفاظ، اعلام، مفاهیم کلیدی و ابیات دشوار حافظ)، چاپ دوم، تهران: علمی و فرهنگی و سروش.
راشدمحصل، محمدرضا. (1380). پرتوهایی از قرآن و حدیث در ادب فارسی، چاپ اول، مشهد: آستان قدس رضوی، بهنشر.
رجائی بخارائی، احمدعلی. (1368). فرهنگ اشعار حافظ، چاپ پنجم، تهران: علمی.
ریاحی، محمد امین. (1374). گلگشت در شعر و اندیشۀ حافظ، چاپ دوم، تهران: علمی.
زریاب خویی، عباس. (1368). آئینۀ جام (شرح مشکلات دیوان حافظ)، چاپ اول، تهران: علمی.
سودی بسنوی، محمد. (1366). شرح سودی بر حافظ، ترجمۀ عصمت ستارزاده، چاپ پنجم، تهران: زرین و نگاه.
سورآبادی، ابوبکر عتیق نیشابوری. (1381). تفسیر سورآبادی (تقسیر التفاسیر)، تصحیح علی اکبر سعیدی سیرجانی، چاپ اول، تهران: فرهنگ نشر نو.
سید قطب، إبراهیم حسن. (1983). کتب و شخصیات، الطبعة الثانیة، بیروت، دارالشروق.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1368). موسیقی شعر، چاپ دوم، تهران: آگاه.
الصاوی، صلاح. (1989). دیوان العشق، الطبعة الأولی، تهران: الثقافی.
طباطبایی، محمد حسین. (1427). المیزان فی تفسیر القرآن، الطبعة الأولی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
الفروخ، عمر. (1989). تأریخ الأدب العربی، الطبعة الخامسة، بیروت: دار العلم للملایین.
گلجانی امیرخیز، ایرج. (1379). «هر سوره به سان مجموعهای منظم»، نشریۀ دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد، 16(49-50)، 509-467.
مجتبایی، فتح الله. (1386). شرح شکن زلف (بر حواشی دیوان حافظ)، چاپ اول، تهران: سخن.
محمودی، خیرالله و صغری حیران. (1386). کلک مشاطة صنع (بررسی تصاویر در اشعار حافظ)، چاپ اول، تهران: آسیم.
هروی، حسینعلی. (1367). شرح غزلهای حافظ، چاپ اول، تهران: نو. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 132 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 107 |
||