| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 403 |
| تعداد مقالات | 3,921 |
| تعداد مشاهده مقاله | 5,464,718 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 5,665,198 |
ارزیابی برخی از ویژگیهای آگرونومیک گندم (Triticum aestivum L. cv. Pishgam) تحت کاربرد کود نیتروژن و محلول دود حاصل از گیاهان | ||
| تولید و ژنتیک گیاهی | ||
| دوره 6، شماره 2 - شماره پیاپی 10، بهمن 1404، صفحه 301-312 اصل مقاله (1.21 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/plant.2025.143174.1149 | ||
| نویسندگان | ||
| ژیلا مرادی؛ سعید جلالی هنرمند* ؛ فرزاد مندنی؛ فریده نوروزی شهری | ||
| گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده علوم و مهندسی کشاورزی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: گندم بهعنوان مهمترین محصول زراعی استراتژیک جهان، نقش کلیدی در تأمین امنیت غذایی ایفا میکند. افزایش تقاضای جهانی برای این محصول در کنار محدودیت منابع آب، تخریب خاک و پیامدهای تغییر اقلیم، لزوم بهکارگیری راهکارهای نوین و پایدار برای افزایش عملکرد و بهبود کارایی نهادهها را بیش از پیش آشکار ساخته است. کود نیتروژن یکی از مؤثرترین عوامل مدیریتی در افزایش عملکرد گندم محسوب میشود، با این حال مصرف بیرویه آن علاوه بر کاهش بهرهوری اقتصادی، اثرات نامطلوب زیستمحیطی به همراه دارد. محلول دود حاصل از سوختن گیاهان (دودآب) و ترکیبات بوتنولیدی موجود در آن تأثیر قابل توجهی بر جنبههای مختلف رشد و عملکرد محصولات دارند. این ترکیبات بهعنوان خانواده جدیدی از تنظیمکنندههای رشد گیاهی میتوانند بهعنوان مکمل یا جایگزین مصرف بیش از حد کود شیمیایی مورد استفاده قرار گیرد. در این مطالعه، با تأکید بر ضرورت حفظ امنیت غذایی و بهبود سطح سلامت محصولات گندم، اثرات کود نیتروژن و دودآب بر برخی از صفات آگرونومیک و عملکرد دانه گیاه در شرایط واقعی مزرعه بررسی شد. مواد و روشها: بهمنظور بررسی تأثیر کود نیتروژن و دودآب بر ویژگیهای آگروفیزیولوژیک گندم رقم پیشگام، یک آزمایش مزرعهای بهصورت کرتهای خرد شده بر پایه طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در یک مزرعه گندم آبی واقع در دهستان سراب نیلوفر از توابع شهرستان کرمانشاه انجام شد. در این مطالعه، کاربرد کود نیتروژن در چهار سطح (شامل 60، 80، 100 و 120 کیلوگرم در هکتار) بهعنوان عامل اصلی و محلولپاشی با پنج غلظت دودآب (شامل شاهد، 1:1500، 1:1000، 1:500 و 1:100 (v/v)) بهعنوان عامل فرعی در نظر گرفته شد. جهت اعمال تیمار کود نیتروژن ابتدا از هر سطح کود مقدار 60 کیلوگرم بهعنوان پایه به واحدهای آزمایشی اضافه شد. سپس مابقی هر سطح (0، 20، 40 و 60 کیلوگرم) بهصورت سرک در مرحله 25 زادوکس به هر واحد آزمایشی اضافه شد. برای اعمال سطوح مختلف کود محلولپاشی، دودآب مورد نیاز با استفاده از مخلوطی از علوفه یونجه و کاه گندم تهیه شد. محلولپاشی در تمام واحدهای آزمایشی در سه مرحله 25، 35 و 45 زادوکس انجام شد. صفات مورد ارزیابی شامل ارتفاع بوته، طول سنبله، تعداد سنبله در مترمربع، تعداد دانه در سنبله، وزن هزار دانه، عملکرد بیولوژیک، عملکرد دانه و شاخص برداشت بودند. تجزیه و تحلیل دادههای بهدستآمده با استفاده از نرمافزار SAS و مقایسه میانگینها با روش LSD انجام شد. یافتهها: نتایج نشان داد که سطوح مختلف نیتروژن باعث افزایش معنیدار ارتفاع بوته، تعداد سنبله در مترمربع، عملکرد بیولوژیک و عملکرد دانه و غلظتهای مختلف دودآب موجب افزایش معنیدار مقادیر تمامی صفات به جز وزن هزار دانه شد. ارتفاع بوته، طول سنبله، تعداد سنبله در مترمربع، وزن هزار دانه و عملکرد بیولوژیک تحت تأثیر متقابل دو فاکتور مورد مطالعه قرار گرفتند. بیشترین عملکرد بیولوژیک مربوط به تیمار 120 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و محلولپاشی با غلظت 1:1000 (v/v) دودآب بود. مقدار عملکرد دانه در سطح 120 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و محلولپاشی با غلظت 1:500 (v/v) دودآب بهترتیب 88/32 و 96/50 درصد افزایش یافت. محلولپاشی با غلظت 1:100 (v/v) دودآب موجب افزایش 16/8 درصدی شاخص برداشت شد. نتیجهگیری: بهطور کلی، استفاده همزمان از دودآب و کود نیتروژن با ایجاد همافزایی فیزیولوژیک، موجب بهبود رشد رویشی، افزایش اجزای عملکرد، ارتقای شاخص برداشت و افزایش عملکرد دانه میشود. کاربرد دودآب بهعنوان یک محرک زیستی میتواند بخشی از وابستگی به نهادههای شیمیایی را کم کرده و گامی مؤثر در جهت مدیریت پایدار تغذیه گیاه و افزایش تولید گندم رقم پیشگام در شرایط مزرعهای باشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اوره؛ تنظیم کنندههای رشد گیاهی؛ سنبله؛ عملکرد؛ محلولپاشی | ||
| مراجع | ||
|
Abedi, T., Alemzadeh, A., & Kazemeini, S. A. (2011). Wheat yield and grain protein response to nitrogen amount and timing. Australian Journal of Crop Science, 5(3), 330-336. Abid, M., Tian, Z., Tahir, S., Cui, Y., Liu, Y., Zahoor, R., Jiang, D., & Dai, T. (2016). Nitrogen nutrition improves the potential of wheat (Triticum aestivum L.) to alleviate the effects of drought stress during vegetative growth periods. Frontiers in Plant Science, 7, 198979. https://doi.org/10.3389/fpls.2016.00981 Alim, M.A., Hossain, S.I., Ditta, A., Hasan, M.K., Islam, M.R., Hafeez, A.G., & Khan, M.A. (2023). Chowdhury MK, Pramanik MH, Al-Ashkar I, El Sabagh A. Comparative efficacy of foliar plus soil application of urea versus conventional application methods for enhanced growth, yield, agronomic efficiency, and economic benefits in rice. ACS omega, 8(39), 35845-35855. https://doi.org/10.1021/acsomega.3c03483 Aremu, A.O., Plačková, L., Novák, O., Stirk, W.A., Doležal, K., & Van Staden, J. (2016). Cytokinin profiles in ex vitro acclimatized Eucomis autumnalis plants pre-treated with smoke-derived karrikinolide. Plant Cell Reports, 35, 227-238. https://doi.org/10.1007/s00299-015-1881-y Baldrianová, J., Černý, M., Novák, J., Jedelský, P.L., Divíšková, E., & Brzobohatý, B. (2015). Arabidopsis proteome responses to the smoke-derived growth regulator karrikin. Journal of proteomics, 120, 7-20. https://doi.org/10.1016/j.jprot.2015.02.011 Bauer, B., & von Wirén, N. (2020). Modulating tiller formation in cereal crops by the signalling function of fertilizer nitrogen forms. Scientific Reports, 10, 20504. https://doi.org/10.1038/s41598-020-77467-3 Ding, H., Wang, C., Cai, Y., Yu, K., Zhao, H., Wang, F., Shi, X., Cheng, J., Sun, H., Wu, Y., & Qin, R. (2024). Characterization of a wheat stable QTL for spike length and its genetic effects on yield-related traits. BMC Plant Biology, 24(1), 292. https://doi.org/10.1186/s12870-024-04963-3 FAO. (2017). The future of food and agriculture – Trends and challenges. Food and Agriculture Organization of the United Nations. from http://www.fao.org/3/i6583e/i6583e.pdf Gasparyan, G., Eloyan, A., Jhangiryan, T., Markosyan, A., Beglaryan, I., & Barseghyan, M. (2025). Wheat production management in saline soils through the use of vinasse. Functional Food Science, 5(1), 20-29. https://doi.org/10.31989/ffs.v5i1.1539 Genaev, M.A., Komyshev, E.G., Smirnov, N.V., Kruchinina, Y.V., Goncharov, N.P., & Afonnikov, D.A. (2019). Morphometry of the wheat spike by analyzing 2D images. Agronomy, 9(7), 390. https://doi.org/10.3390/agronomy9070390 Gholami, B., Noroozi Shahri, F., Mondani, F., Jalali Honarmand, S., & Saeidi, M. (2018). Evaluating some growth indices and grain yield in wheat in response to urea fertilizer and smoke-water. Journal of Crops Improvement 20(3), 609-626. (In Persian). https://doi.org/10.22059/jci.2018.250390.1929 Hamoda, A., Khojah, E.Y., & Radhi, K.S. (2025). Synergistic effects of herbicides and gibberellic acid on wheat yield and quality. Scientific Reports, 15(1), 7496. https://doi.org/10.1038/s41598-025-90217-7 Hudeček, M., Nožková, V., Plíhalová, L., & Plíhal, O. (2023). Plant hormone cytokinin at the crossroads of stress priming and control of photosynthesis. Frontiers in Plant Science, 13, 1103088. https://doi.org/10.3389/fpls.2022.1103088 Jarecki, W. (2024). Response of winter wheat to delayed sowing and varied nitrogen fertilization. Agriculture, 14(1), 121. https://doi.org/10.3390/agriculture14010121 Khan, G.R., Alkharabsheh, H. M., Akmal, M., Al-Huqail, A. A., Ali, N., Alhammad, B. A., Anjum, M. M., Goher, R., Wahid, F., Seleiman, M. F., & Hoogenboom, G. (2022). Split nitrogen application rates for wheat (Triticum aestivum L.) yield and grain N using the CSM-CERES-wheat model. Agronomy, 12(8), 1766. https://doi.org/10.3390/agronomy12081766 Klikocka, H., Cybulska, M., Barczak, B., Narolski, B., Szostak, B., Kobiałka, A., Nowak, A., & Wójcik, E. (2016). The effect of sulphur and nitrogen fertilization on grain yield and technological quality of spring wheat. Plant, Soil and Environment, 62(5), 230-236. https://doi.org/10.17221/18/2016-PSE Koprna, R., Humplík, J.F., Špíšek, Z., Bryksová, M., Zatloukal, M., Mik, V., Novák, O., Nisler, J., & Doležal, K. (2020). Improvement of tillering and grain yield by application of cytokinin derivatives in wheat and barley. Agronomy, 11(1), 67. https://doi.org/10.3390/agronomy11010067 Kulkarni, M.G., Ascough, G.D., & Van Staden, J. (2007). Effects of foliar applications of smoke-water and a smoke-isolated butenolide on seedling growth of okra and tomato. HortScience, 42(1), 179-182. https://doi.org/10.21273/HORTSCI.42.1.179 Lloyd, M. V., Dixon, K. W., & Sivasithamparam, K. (2000). Comparative effects of different smoke treatments on germination of Australian native plants. Austral Ecology, 25(6), 610-615. https://doi.org/10.1111/j.1442-9993.2000.tb00066.x Luo, Y., Yin, H., Ma, Y., Wang, J., Che, Q., Zhang, M., Chen, B., & Feng, G. (2024). Optimizing nitrogen fertilizer for improved root growth, nitrogen utilization, and yield of cotton under mulched drip irrigation in southern Xinjiang, China. Scientific Reports, 14(1), 23223. https://doi.org/10.1038/s41598-024-73350-7 Nelson, D. C., Riseborough, J.A., Flematti, G. R., Stevens, J., Ghisalberti, E.L., Dixon, K. W., & Smith, S. M. (2009). Karrikins discovered in smoke trigger Arabidopsis seed germination by a mechanism requiring gibberellic acid synthesis and light. Plant physiology, 149(2), 863-873. https://doi.org/10.1104/pp.108.131516 Nelson, D. C., Scaffidi, A., Dun, E. A., Waters, M.T., Flematti, G. R., Dixon, K.W., & Smith, S.M. (2011). F-box protein MAX2 has dual roles in karrikin and strigolactone signaling in Arabidopsis thaliana. Proceedings of the National Academy of Sciences, 108(21), 8897-8902. https://doi.org/10.1073/pnas.1100987108 Noroozi Shahri, F., Gholami, B., Jalali Honarmand, S., Mondani, F., & Saeedi M. (2018). Evaluating the effect of smoke-water and nitrogen fertilizer on wheat (Triticum aestivum L.) ecophysiological traits. Iranian Journal of Field Crops Research, 16(2), 459-475. (In Persian). https://doi.org/10.22067/gsc.v16i2.66520 Noroozi Shahri, F., Jalali Honarmand, S., Saeidi, M., & Mondani, F. (2021). Evaluation of some biochemical characteristics of medicinal plant basil (Ocimum basilicum L.) under the application of growth phytohormones and phytohormones-like. Plant Process and Function, 10(42), 189-210. (In Persian). http://dorl.net/dor/20.1001.1.23222727.1400.10.42.19.1 Noroozi Shahri, F., Jalali Honarmand, S., Saeidi, M., & Mondani, F. (2022). Improving some biochemical characteristics of lemon balm (Melissa officinalis L.) with phytohormones-like activity of plant-derived smoke. Iranian Journal of Field Crop Science, 53(4): 229-244. (In Persian). https://doi.org/10.22059/ijfcs.2022.337941.654892 Rivera-Amado, C., Trujillo-Negrellos, E., Molero, G., Reynolds, M. P., Sylvester-Bradley, R., & Foulkes, M. J. (2019). Optimizing dry-matter partitioning for increased spike growth, grain number and harvest index in spring wheat. Field Crops Research, 240, 154-167. https://doi.org/10.1016/j.fcr.2019.04.016 Salemi Parizi, S., Ilkaee, M. N., Paknejad, F., AghaYari, F., & Sadeghi Shoa, M. (2025). Efficiency of paclobutrazol and gibberellic acid in wheat (Triticum aestivum L.) under different doses of nitrogen fertilization. Journal of Plant Nutrition, 48(4), 690-702. https://doi.org/10.1080/01904167.2024.2412724 Salim, N., & Raza, A. (2020). Nutrient use efficiency (NUE) for sustainable wheat production: A review. Journal of Plant Nutrition, 43(2), 297-315. https://doi.org/10.1080/01904167.2019.1676907 Ullah, I., Ali, N., Durrani, S., Shabaz, M. A., Hafeez, A., Ameer, H., Ishfaq, M., Fayyaz, M. R., Rehman, A., & Waheed, A. (2018). Effect of different nitrogen levels on growth, yield and yield contributing attributes of wheat. International Journal of Scientific & Engineering Research, 9(9), 595-602. Ullah, M. I., Mahpara, S., Bibi, R., Shah, R. U., Ullah, R., Abbas, S., Ullah, M. I., Hassan, A. M., El-Shehawi, A. M., Brestic, M., & Zivcak M. (2021). Grain yield and correlated traits of bread wheat lines: Implications for yield improvement. Saudi Journal of Biological Sciences, 28(10), 5714-5719. https://doi.org/10.1016/j.sjbs.2021.06.006 Van Staden, J., Jäger, A. K, Light, M. E, & Burger, B. V. (2004). Isolation of the major germination cue from plant-derived smoke. South African Journal of Botany, 70(4), 654-659. https://doi.org/10.1016/S0254-6299(15)30206-4 Waters, M. T., Nelson, D. C., Scaffidi, A., Flematti, G. R., & Smith, S. M. (2015). Mechanism of karrikin and strigolactone signaling. Current Opinion in Plant Biology, 24, 63-69. https://doi.org/10.1016/j.pbi.2015.02.001 Waters, M. T., Scaffidi, A., Sun, Y. K., Flematti, G. R., & Smith, S. M. (2014). The karrikin response system of A rabidopsis. The Plant Journal, 79(4), 623-631. https://doi.org/10.1111/tpj.12430 Zhang, M., Wang, H., Yi, Y., Ding, J., Zhu, M., Li, C., Guo, W., Feng, C., & Zhu, X. (2017). Effect of nitrogen levels and nitrogen ratios on lodging resistance and yield potential of winter wheat (Triticum aestivum L.). PLoS One, 12(11), e0187543. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0187543 Zhang, W., Huang, Z., Xu, K., Liu, L., Zeng, Y., Ma, S., & Fan, Y. (2019). The effect of plant growth regulators on recovery of wheat physiological and yield-related characteristics at booting stage following chilling stress. Acta Physiologiae Plantarum, 41, 1-0. https://doi.org/10.1007/s11738-019-2924-8 Zheng, J. C., Hong, Z., Jie, Y., Ting, L., Yang, L. W., Feng, X., Jun, W.G., Wen, Z. Q., & Cai, L. J. (2021). Late sowing and nitrogen application to optimize canopy structure and grain yield of bread wheat in a fluctuating climate. Turkish Journal of Field Crops, 26(2), 170-179. https://doi.org/10.17557/tjfc.1036633 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 168 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 40 |
||