| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 427 |
| تعداد مقالات | 4,065 |
| تعداد مشاهده مقاله | 5,528,546 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 5,713,114 |
مدلسازی معادلات ساختاری رضایت از محیط زندگی در شهر تهران و عوامل اجتماعی مرتبط با آن | ||
| زیست سیاست و توسعه | ||
| دوره 1، شماره 4، اسفند 1404، صفحه 107-123 اصل مقاله (1.1 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jbpd.2026.145510.1034 | ||
| نویسندگان | ||
| علیرضا کریمی* 1؛ رضا صفری شالی2؛ مجتبی اسلامی3 | ||
| 1دانشیار، گروه جامعهشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. | ||
| 2دانشیار، گروه جامعهشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران . | ||
| 3دانشجوی دکتری جامعهشناسی مسائل اجتماعی ایران، گروه جامعهشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هدف: رضایت از محیط زندگی بهعنوان یکی از شاخصهای اساسی کیفیت زندگی شهری، بیانگر نحوه ارزیابی ذهنی و تجربی شهروندان از شرایط زیستمحیطی، اجتماعی و اقتصادی محل سکونت آنان است. این مفهوم، علاوه بر تأثیرگذاری بر سلامت روانی و رفاه ذهنی، نقش مهمی در پایداری اجتماعی، انسجام محلهای و موفقیت سیاستهای برنامهریزی شهری ایفا میکند. در کلانشهرهایی همچون تهران، که با چالشهایی نظیر رشد شتابان جمعیت، نابرابری فضایی، آلودگی محیطی، تراکم بالا و تنوع اجتماعی-فرهنگی مواجهاند، بررسی میزان رضایت از محیط زندگی و عوامل مؤثر بر آن اهمیت ویژهای دارد. با وجود گسترش مطالعات جهانی در این حوزه، در ایران و بهویژه در شهر تهران، بخش قابل توجهی از پژوهشها عمدتاً بر ابعاد کالبدی و جغرافیایی تمرکز داشته و کمتر به تحلیل جامعهشناختی این مفهوم پرداختهاند. از اینرو، پژوهش حاضر با هدف سنجش میزان رضایت شهروندان تهرانی از محیط زندگی و تحلیل تأثیر عوامل اجتماعی شامل ادراک از وجود آسیبهای اجتماعی در محله، مشارکت عینی، اعتماد نهادی و احساس تعلق مکانی بر آن انجام شده است تا بتواند درک جامعتری از این پدیده ارائه دهد. روش: این پژوهش از نوع کمی و با رویکرد توصیفی-همبستگی است که به روش پیمایش اجرا شده است. دادههای مورد نیاز از طریق پرسشنامه محققساخته گردآوری شد که روایی آن با استفاده از نظر خبرگان و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ (82/0) مورد تأیید قرار گرفت. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه افراد بالای 18 سال ساکن در مناطق 22گانه شهر تهران در زمستان سال 1400 بوده است. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران 660 نفر تعیین شد که پس از حذف پرسشنامههای ناقص، 600 مورد برای تحلیل نهایی استفاده گردید. روش نمونهگیری بهصورت ترکیبی از نمونهگیری طبقهبندیشده و خوشهای چندمرحلهای انجام شد تا نمایندگی مناسبی از پهنههای مختلف جغرافیایی شهر فراهم شود. برای تحلیل دادهها از روش مدلسازی معادلات ساختاری (SEM) با رویکرد کوواریانسمحور و با بهرهگیری از نرمافزار AMOS استفاده شد. در این فرآیند، ابتدا مدل نظری پژوهش بر اساس مبانی نظری و پیشینه مطالعاتی تدوین شد. سپس، تحلیل عاملی مرتبه اول برای ارزیابی روایی سازهها و تحلیل عاملی مرتبه دوم برای بررسی ساختار سلسلهمراتبی متغیر وابسته (رضایت از محیط زندگی) انجام گرفت. در نهایت، مدل ساختاری برای آزمون فرضیهها و بررسی روابط بین متغیرهای مستقل و وابسته مورد ارزیابی قرار گرفت. یافتهها: یافتههای توصیفی نشان میدهد که سطح رضایت از محیط زندگی در میان شهروندان تهرانی در حد متوسط رو به بالا قرار دارد. همچنین، متغیرهای احساس تعلق مکانی و اعتماد نهادی نیز در سطح متوسط با گرایش مثبت ارزیابی شدهاند، در حالی که میزان مشارکت عینی شهروندان در فعالیتهای اجتماعی پایین گزارش شده است. این وضعیت بیانگر آن است که اگرچه شهروندان از نظر ذهنی و نگرشی تا حدی آمادگی مشارکت دارند، اما این آمادگی کمتر به رفتار عملی تبدیل میشود. ادراک از وجود آسیبهای اجتماعی در محله نیز در سطح متوسط قرار دارد که نشاندهنده آگاهی نسبی شهروندان از مسائل اجتماعی محیط زندگیشان است. نتایج تحلیل عاملی مرتبه اول نشان داد که تمامی گویههای مربوط به سازههای پژوهش دارای بار عاملی معنادار و قابل قبول هستند و ساختار اندازهگیری متغیرها از روایی مناسبی برخوردار است. همچنین، تحلیل عاملی مرتبه دوم نشان داد که رضایت از محیط زندگی بهعنوان یک سازه چندبعدی، از سه بُعد اصلی شامل «سلامت»، «امور اقتصادی و اداری» و «نظافت» تشکیل شده است که هر سه بُعد سهم معناداری در تبیین این مفهوم دارند. در این میان، بُعد امور اقتصادی و اداری بیشترین نقش را در شکلگیری رضایت از محیط زندگی ایفا میکند. نتایج مدل معادلات ساختاری نشان میدهد که تمامی متغیرهای مستقل پژوهش، بهجز رابطه بین ادراک از وجود آسیبهای اجتماعی و مشارکت عینی، تأثیر معناداری بر رضایت از محیط زندگی دارند. در این میان، متغیر ادراک از وجود آسیبهای اجتماعی در محله قویترین اثر مستقیم و کل را بر رضایت از محیط زندگی داشته و این اثر بهصورت منفی است؛ به این معنا که افزایش ادراک از آسیبهای اجتماعی، موجب کاهش رضایت از محیط زندگی میشود. همچنین، متغیرهای احساس تعلق مکانی، اعتماد نهادی و مشارکت عینی دارای اثرات مثبت و معنادار بر رضایت از محیط زندگی هستند. از دیگر یافتههای مهم، وجود اثر غیرمستقیم متغیر ادراک از آسیبهای اجتماعی بر رضایت از محیط زندگی از طریق متغیرهای میانجی مانند احساس تعلق مکانی است که نشاندهنده پیچیدگی روابط اجتماعی و نقش واسطهای برخی سازهها در تبیین رضایت محیطی است. بهطور کلی، نتایج حاکی از آن است که عوامل اجتماعی نقش تعیینکنندهای در شکلگیری ادراک شهروندان از کیفیت محیط زندگی دارند. نتیجهگیری: یافتههای این پژوهش نشان میدهد که رضایت از محیط زندگی پدیدهای چندبعدی و اجتماعی است که نمیتوان آن را صرفاً بر اساس شاخصهای کالبدی و فیزیکی تبیین کرد. در واقع، عوامل اجتماعی همچون ادراک از امنیت و آسیبهای اجتماعی، احساس تعلق مکانی و اعتماد نهادی نقش محوری در شکلگیری این نوع رضایت دارند. در این میان، ادراک از وجود آسیبهای اجتماعی مهمترین عامل تبیینکننده کاهش رضایت از محیط زندگی است که اهمیت توجه به مسائل اجتماعی و امنیتی در سیاستگذاریهای شهری را برجسته میسازد. در مجموع، این پژوهش با تأکید بر نقش عوامل اجتماعی، تلاش کرده است تا مفهوم رضایت از محیط زندگی را از چارچوبهای محدود جغرافیایی فراتر برده و آن را در بستری اجتماعی-فرهنگی تحلیل کند. نتایج حاصل میتواند بهعنوان مبنایی برای سیاستگذاریهای شهری مشارکتی و مردممحور مورد استفاده قرار گیرد و به کاهش فاصله میان برنامههای کالبدی و نیازهای واقعی شهروندان کمک نماید. | ||
| کلیدواژهها | ||
| رضایت از محیط زندگی؛ ادراک از آسیبهای اجتماعی محله؛ مشارکت عینی؛ تحلیل عاملی؛ مدلسازی معادلات ساختاری | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
Allagholipour, S., & Hateminejad, H. (2022). Investigation of urban housing facilities and the level of satisfaction with the living environment in District 9, Tehran. Geography and Regional Development, 20(2), 115-140. (In Persian)
Allagholipour, S., & Hateminejad, H. (2022). Investigation of urban housing facilities and the level of satisfaction with the living environment in District 9, Tehran. Geography and Regional Development, 20(2), 115-140. (In Persian).
Amerigo, M., & Aragones, J. I. (1997). A theoretical and methodological approach to the study of residential satisfaction. Journal of Environmental Psychology, 17(1), 47-57.
Bahrampour, A., & Modiri, A. (2015). A study of the relationship between residents' satisfaction with the living environment and their sense of belonging in high-rise residential complexes in Kosar Town, Tehran. Fine Arts Journal: Architecture and Urbanism, 20(3), 85-94. (In Persian).
Balali Eskouei, A., & Rish-Sefid Nooshabadi, S. (2020). Investigating the impact of individuals' personal components on the level of satisfaction with the residential environment (Case study: District 5 of Tehran Municipality). Architectural Studies Quarterly, 3(15).. (In Persian)
Campbell, A., Converse, P. E., & Rodgers, W. L. (1976). The Quality of American Life: Perceptions, Evaluations, and Satisfactions. Russell Sage Foundation.
Florida, R. (2002). The Rise of the Creative Class: And How It’s Transforming Work, Leisure, Community and Everyday Life. New York: Basic Books
Garousi, S., & Shamsoddini Motlagh, M. H. (2018). Investigating the relationship between quality of living environment and life satisfaction in a neighborhood: A study on the residents of neighborhoods in Kerman city. Iranian Journal of Social Studies, 12(4 (Kerman Special Issue)), 67-88. (In Persian).
Glaster, G., & Hesser, G. (1981). Residential Satisfaction Composition and Contextual Correlates. Environment and Behavior, 13(6), 735-758.
Gotink, J., & Gadeyne, S. (2025). Perception of the Residential Living Environment: The Relationship Between Objective and Subjective Indicators of the Residential Living Environment and Health. International Journal of Environmental Research and Public Health, 22(3), 391.
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate Data Analysis (8th ed.). Cengage Learning.
Hart, C. (2018). Doing a Literature Review: Releasing the Research Imagination. SAGE Publications.
Kearns, A., & Parkes, A. (2003). Living in and leaving poor neighbourhood conditions in England. Housing Studies, 18 (6), 827-851.
Khajeh Shahkouhi, A., Hosseini, S. M. H., & Toosi, R. (2014). Evaluation and measurement of quality of life and its impact on citizen participation in urban affairs (Case study: Minudasht city). Geography and Regional Urban Planning, 4(10), 73-86. (In Persian)
Lawton, M. P., & Nahemow, L. (1973). Ecology and the aging process. In C. Eisdorfer & M. P. Lawton (Eds.), The psychology of adult development and aging (pp. 619–674). American Psychological Association.
Lim, H., Niwa, Y. & Sunaga, A. (2025). Factors enhancing residential satisfaction of foreign residents toward settlement: A case study of Toshima city, Tokyo, Japan. J Hous and the Built Environ 40, 181–213.
Lynch, K. (1960). The Image of the City. London: MIT Press.
Marans, R. W. (2012). Quality of urban life studies: An overview and implications for environment-behaviour research. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 35, 9-22.
Marans, Robert & Stimson, Robert. (2011). Investigating quality of urban life: Theory, methods, and empirical research. Social Indicators Research Series. 45. 1-29.
Pasandideh, Y., Vadieh, S., & Saei Arsi, I. (2020). Evaluating the impact of quality of life indicators on social health (Case study: Citizens of Mashhad). Geographical Sciences (Applied Geography), 35(17), 1-19. (In Persian).
Putnam, R. D. (2000). Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. Simon & Schuster.
Relph, E. (1976). Place and Placelessness. London: Pion.
Saleem, S., Alchalabi, O. (2025). An in-depth analysis of factors impacting housing satisfaction: A systematic review and post-occupancy evaluation. International Journal of Sustainable Development and Planning, 20(1), 119-131.
Shojaeinezhad, M. H., Masjedjamei, M. K., Masoudian, M., & Hashemi Golpayegani, S. S. (2024). Theoretical foundations of the intelligent specialization approach for regions. Tehran: Jahad Daneshgahi. (In Persian).
Shokri Firouzjah, P. (2014). Investigating the components affecting the level of citizen satisfaction with the quality of the residential environment (Case study: Districts 1 and 8 of Tabriz). Geographical Space, 4(47), 67-82. (In Persian). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 135 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 75 |
||