پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 34 |
| تعداد شماره‌ها | 455 |
| تعداد مقالات | 4,325 |
| تعداد مشاهده مقاله | 6,590,813 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,473,436 |
کارکردهای گفتمانی عناصر بیانی در مدایح معاصر عراقی درباره امام سجاد(ع) با تأکید بر پیوند بلاغت و تثبیت گفتمان شیعی | ||
| مطالعات ادب اسلامی | ||
| دوره 5، شماره 1 - شماره پیاپی 11، خرداد 1405، صفحه 179-195 اصل مقاله (955.42 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jilr.2026.145620.1364 | ||
| نویسندگان | ||
| رضا مظفرنیا* 1؛ محمد جعفری2؛ فریبرز حسین جانزاده2 | ||
| 1دانشجو دکتری، گروه زبان و ادبیات عربی، واحد کاشمر، دانشگاه آزاد اسلامی | ||
| 2استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، واحد کاشمر، دانشگاه آزاد اسلامی | ||
| چکیده | ||
| هدف: پژوهش حاضر با رویکرد تحلیل گفتمان، به بررسی کارکرد عناصر بیانی در تقویت و تثبیت گفتمان دینی ـ شیعی در مدایح شماری از شاعران معاصر عراقی درباره امام سجاد(ع) می‌پردازد. مسئله اصلی پژوهش آن است که عناصر بیانی چگونه در سازمان‌دهی معنا، جهت‌دهی به خوانش مخاطب و تثبیت مؤلفه‌های هویتی گفتمان شیعی نقش‌آفرینی می‌کنند. روش پژوهش: این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه چارچوب نظری تحلیل گفتمان انتقادی انجام شده است. پیکره پژوهش شامل مدایح پنج شاعر معاصر عراقی، یعنی کاشف الغطاء، الفلوجی، بادی، ابوالحب و الوائلی، درباره امام سجاد(ع) است. در این راستا، عناصر بیانی موجود در اشعار یادشده استخراج و از منظر کارکردهای گفتمانی تحلیل شده‌اند. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که عناصر بیانی در این مدایح، کارکردی فراتر از زیبایی‌آفرینی دارند و به‌مثابه سازوکارهایی فعال در تولید، تثبیت و جهت‌دهی معنا عمل می‌کنند. این کارکردها در چهار محور اصلی قابل دسته‌بندی‌اند: انسجام‌بخشی، برجسته‌سازی، تأثیرگذاری و عینیت‌سازی. در سطح انسجام‌بخشی، شبکه‌های معنایی همسو، استعاره‌های ممتد، تقابل‌های ساختاری و زنجیره‌های روایی مبتنی بر کنش، ساختار متن را حول کانون‌های دلالتی مشترک سامان می‌دهند و گفتمان‌هایی چون مظلومیت، عطوفت، سوگ تاریخی و استمرار امامت را تثبیت می‌کنند. در سطح برجسته‌سازی، تقدیم نحوی، انباشت نام‌های دلالتمند و تبدیل مفاهیم انتزاعی به نشانه‌های حسی، ابعاد قدسی، عبادی و تاریخی هویت امام را در مرکز توجه مخاطب قرار می‌دهد. از منظر تأثیرگذاری نیز جسمانی‌سازی رنج، خطابی‌سازی عاطفه و تصویرپردازی حسی، مفاهیم اعتقادی را به تجربه‌ای ادراکی و عاطفی بدل می‌سازد. همچنین در فرایند عینیت‌سازی، مفاهیمی چون نسب قدسی، هدایتگری و رحمت الهی از طریق استعاره‌های طبیعی و زیستی در قالب تصاویر ملموس بازنمایی می‌شوند. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که عناصر بیانی در مدایح معاصر عراقی درباره امام سجاد(ع)، تنها ابزارهایی برای آفرینش زیبایی ادبی نیستند، بلکه در مقام سازوکارهای گفتمانی، در بازتولید حافظه جمعی، تعمیق باورهای مذهبی و تثبیت هویت شیعی نقش مؤثری ایفا می‌کنند. از این منظر، شعر آیینی معاصر عراق را می‌توان کنشی گفتمان‌مند دانست که از طریق پیوند میان بلاغت و ایدئولوژی دینی، به بازنمایی و استمرار گفتمان شیعی یاری می‌رساند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| بلاغت؛ تحلیل گفتمان؛ شعر دینی؛ شعر معاصر عراق؛ گفتمان شیعی | ||
| مراجع | ||
|
ابو الحب، عبد المحسن. (1393). دیوان الشاعر العراقی. موسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان.
بابک‌معین، مرتضی. (1392). تبیین خلق زبان شاعرانه با استفاده از نظام مبتنی بر تطبیق و لغزش‌های مهارشده اریک لاندوفسکی. مطالعات زبان و ترجمه، 46(4)، 7-26.
بادی، الشیخ محمد جمعة. (1432). کتاب المصیبة الراتبة: أصداء المقتل و الشعائر الحسینیة (الطبعة الثانیة). شبکة الفکر.
تاجیک، محمدرضا. (1383). گفتمان، پادگفتمان و سیاست. مؤسسه توسعه علوم انسانی.
پایدارفرد، آرزو، و همکاران. (1397). تحلیل پادگفتمان قرآنی دو نگارۀ حضرت یوسف در زندان و حضرت یونس و ماهی از فالنامۀ شاه تهماسبی. باغ نظر، 15(69)، 29-38.
پهلوان‌نژاد، محمدرضا. (1391). بررسی و توصیف معنای واژه «حتی» در زبان فارسی از دیدگاه معنی‌شناسی شناختی. پژوهش‌های زبان‌شناسی تطبیقی، 2(4)، 93-106.
حسینی، سید محمدعلی. (1383). نظریه گفتمان و تحلیل سیاسی. مجله علوم سیاسی، 7(28)، 181-212.
داوودی مقدم، فریده، و همکاران. (1396). نقش پادگفتمان‌ها در تحلیل گفتمانی سوره کهف: واکاوی داستان‌های یاران غار و خضر و موسی. پژوهش‌های زبان‌شناختی قرآن، 6(1)، 1-16.
دهمن، محمد احمد. (1982). فی رحاب دمشق. دارالفکر.
رضایی، رؤیا، و همکاران. (1396). بررسی و تحلیل کارکرد پادگفتمانی نامه‌های نیما یوشیج. دوفصلنامۀ زبان و ادبیات فارسی، 25(82)، 133-154.
شعیری، حمیدرضا. (1392). نشانه-معناشناسی دیداری. سخن.
ضمیران، محمد. (1378). میشل فوکو، دانش و قدرت. هرمس.
فرکلاف، نورمن. (1995). چارچوبی برای تحلیل گفتمان سیاسی در رسانه‌ها (سید علی‌اصغر سلطانی و محسن ناصری‌راد، مترجمان). علوم سیاسی، 143-167.
قاسم‌زاده، حبیب‌الله. (1387). استعاره و شناخت. نشر فرهنگان.
کاشف الغطا، الشیخ هادی. (2013). المقبولة الحسینیة (الطبعة الثالثة). مؤسسة کاشف الغطا العامة.
کوچش، زولتن، و همکاران. (1393). مقدمه‌ای کاربردی بر استعاره (شیرین ابراهیم‌پور، مترجم). سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی، انتشارات سمت.
موسوی، نعیمه، و حاجی‌بابایی، محمدرضا. (1399). برجسته‌سازی زبانی در تاریخ بیهقی براساس نظریه لیچ. جستارهای زبانی، 1، 163-192.
الوائلی، سمیر شیخ الارض. (2003). دیوان الشعر. مؤسسة البلاغ، دارسلونی.
هاوکس، ترنس. (1380). استعاره (فرزانه طاهری، مترجم). نشر مرکز. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 304 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 168 |
||