پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 34 |
| تعداد شمارهها | 442 |
| تعداد مقالات | 4,197 |
| تعداد مشاهده مقاله | 6,161,125 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,142,249 |
بازنمایی کلیشههای جنسیتی در رمان آرزوی سوم: تحلیل انتقادی نقشهای جنسیتی در ادبیات کودک و نوجوان | ||
| تحلیل گفتمان ادبی | ||
| دوره 3، شماره 3 - شماره پیاپی 10، مهر 1404، صفحه 89-114 اصل مقاله (544.1 K) | ||
| نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی فارسی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/lda.2026.145397.1121 | ||
| نویسندگان | ||
| لیلا علیرضایی شهرکی* 1؛ زهرا صالحی ساداتی2 | ||
| 1کارشناس ارشد ادبیات کودک و نوجوان، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. | ||
| 2دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مسئلة جنسیت و بازتولید کلیشههای جنسیتی در ادبیات کودک و نوجوان همواره مورد توجّه پژوهشگران علوم اجتماعی و ادبیات بوده است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی ـ انتقادی به بررسی بازنمایی کلیشههای جنسیتی در رمان آرزوی سوم اثر مصطفی خرامان میپردازد. هدف، تحلیل چگونگی شکلگیری نقشهای جنسیتی در این اثر و تأثیر آنها بر هویّت و رفتار شخصیتهای زن و مرد است و با بهرهگیری از روش تحلیل محتوای کیفی و بر مبنای نظریههای مطالعات جنسیت و کلیشههای جنسیتی، شخصیتپردازی زنان و مردان، ساختارهای قدرت در روابط خانوادگی و اجتماعی و نحوة بازتاب نابرابریهای جنسیتی در روایت داستان پرداخته است. یافتهها نشان میدهد این رمان به روشنی محدودیتهای اجتماعی، فرهنگی و خانوادگیای را که بر زنان و دختران تحمیل میشود، بازنمایی میکند. شخصیتهای زن، بهویژه ناهید و زهره، در محیطی مردسالار رشد میکنند که در آن نقشهای سنّتی جنسیتی بر آنان تحمیل شده و از دسترسی به فرصتهای برابر با مردان محروم میمانند؛ در مقابل، شخصیتهایی مانند آقا منصور نمایانگر تفکّری سنّتی و سلطهجو هستند که دختران را در موقعیتهای فرودست قرار میدهد. آرزوی سوم نهتنها بازتابدهندة بخشی از واقعیت زیست زنان در جامعة سنتی ایران است، بلکه میتواند بهعنوان ابزاری انتقادی برای بررسی تأثیر کلیشههای جنسیتی بر ذهنیت نوجوانان نیز به کار رود. درنهایت، این پژوهش بر اهمیت تحلیل مقولۀ جنسیت در ادبیات کودک و نوجوان تأکید کرده و پیشنهاد میکند نویسندگان و ناشران در تولید آثار ادبی، به بازتعریف نقشهای جنسیتی و ارائه الگوهای برابرتر برای دختران و پسران توجّه کنند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ادبیات کودک و نوجوان؛ آرزوی سوم؛ کلیشههای جنسیتی؛ جنسیت در ادبیات؛ مصطفی خرامان؛ مطالعات جنسیت | ||
| مراجع | ||
|
آزادارمکی، تقی (1393). جامعهشناسی خانواده ایرانی تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)، مرکز تحقیق و توسعۀ علوم انسانی.
اعزازی، شهلا (1385). فمینیسم و دیدگاهها، تهران: انتشارات روشنگران و مطالعات زنان.
باقری، نرگس (1387). زنان در داستان، تهران: انتشارات مروارید.
پیز، باربارا و آلن (1385). چرا مردان گوش نمیدهند و زنان نمیتوانند نقشه بخوانند، مترجم ناهید رشید و نسرین گلدار، تهران: نشر آسیم.
جمالی، عاطفه؛ خجسته، فرامرز (1393). «بررسی کارکرد فانتزی؛ همچون تمهیدی کلیشه شکن در داستان های برگزیده ی کودک و نوجوان پس از انقلاب اسلامی»، مطالعات ادبیات کودک دانشگاه شیراز، 5(1)، 26-1.
خرامان، مصطفی (۱۳۹۱). آرزوی سوم، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
خمسه، اکرم (۱۳۸۳). «بررسی طرحوارههای نقش جنسیتی و کلیشههای فرهنگی در دانشجویان دختر»، مطالعات زنان، ۶ (۲)، ۱34-۱15.
دوبووار، سیمون (۱۳۸0). جنس دوم، ترجمه قاسم صفوی، تهران: نشر توس.
رید، ایولین (۱۳۸3). مسائل، تحلیلها و دیدگاهها آزادی زبان، ترجمة افشنگ مقصودی، تهران: نشر گلآذین.
فرشچی، فاطمه؛ طاهری، قدرت الله (1400). «بازتولید انگارههای گفتمان سنتی جنسیت در نوشتههای کودکان و نوجوانان»، مطالعات ادبیات کودک دانشگاه شیراز، 13 (25)، 160-135.
فروتن، یعقوب (1399). «کلیشههای جنسیتی در ایران بر پایة رویکرد اجتماعی و جمعیتشناختی». جامعهشناسی کاربردی (مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان)، 31 (3)، 120-97.
کاظمی، سیمین، نواح، عبدالرضا (۱۳۹۳). «بررسی کلیشههای جنسیتی در آثار داستانی جلال آل احمد»، جامعهشناسی هنر و ادبیات، 6(1)، 63 – 43.
کمبل، جوزف (۱۳۸۹). قدرت اسطوره، ترجمة عباس مخبر، تهران: نشر مرکز.
گرید انوس، دونالد. ای (۱۳۸۸). مراقبت از نوجوانان، مترجمان پوریا ضرامی فروشانی، بزرگمهر مطهری، تهران: انتشارات رشد.
لامعی رامندی، لیلا، وارسته فر، افسانه و حاجیها، الهه. (1388). «بررسی روند تغییرات کلیشههای جنسیتی در شعر کودک گروه سنی الف و ب با تاکید بر جنسیت شاعران». پژوهش اجتماعی، 2(4)، 55-41.
مقدم، مریم (۱۳9۷). «برسی عوامل اجتماعی مؤثر بر شکلگیری کلیشههای جنسیتی»، 3، 5 (پیاپی 13) ماهنامۀ علمی تخصصی پژوهشی در هنر و علوم انسانی.
ناجی زاده، محمدعلی (۱۳۸۲). موانع مشارکت زنان در فعالیتهای سیاسی اقتصادی ایران پس از انقلاب، تهران: انتشارات کویر.
نوابی نژاد، شکوه (۱۳۷۸). روانشناسی زن، تهران: انتشارات بانو.
واثق، معلا؛ پورمحمد، مهدی (1398). «تفکر قالبی دربارۀ جنسیت و کمنمایی شخصیت زنان در کتاب عکسدار کودکان». زبان شناسی اجتماعی، 2(4)، 66-55.
وحدانی و سلیمی (1394). «بررسی کلیشههای جنسیتی در کتابهای ادبیات کودکان (زیر 7 سال)»، همایش بین المللی جستارهای ادبی، زبان و ارتباطات فرهنگی.
Albert Bandura (1977). Social learning theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.
Betty Friedan (1963). The feminine mystique. New York, NY: W. W. Norton & Company.
Ann Oakley (1972). Sex, gender and society. London, UK: Temple Smith.
Talcott Parsons (1955). Family, socialization and interaction process. New York, NY: Free Press. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 128 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 13 |
||