پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 34 |
| تعداد شمارهها | 436 |
| تعداد مقالات | 4,144 |
| تعداد مشاهده مقاله | 6,010,369 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,031,013 |
تحلیل فرایند شهریشدن با بهرهگیری از مدل مکعب فضای مورف: مطالعه موردی همدان دوره قاجار | ||
| فصلنامه مطالعات شهری | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 24 تیر 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/urbs.2026.145198.5241 | ||
| نویسندگان | ||
| حامد عباسی* 1؛ پژمان شقاقی2 | ||
| 1دانشیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران | ||
| 2گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران | ||
| چکیده | ||
| فرایندهای شهریشدن در بستر تاریخی ایران، بهویژه از منظر تحلیل کمّی ساختار فضایی، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. شناخت سازوکارهای درونی این فرایند میتواند چشماندازهای تازهای برای درک پایداری و زیستپذیری شهرهای معاصر فراهم کند. در این زمینه، مدل «مکعب فضای مورف» با سه شاخص چگالی کالبدی، نفوذپذیری و اطلاعات فضایی، ابزاری نوین برای تحلیل الگوهای مورفولوژیک شهرها به شمار میرود. پژوهش حاضر با هدف کاربست و تطبیق این مدل در شهر همدان دوره قاجار انجام شده است. پرسش اصلی آن است که جایگاه همدان در این فضای سهبعدی کجاست و این جایگاه چه نسبتی با محرکهای اصلی شکلگیری و تداوم حیات شهری در دوره قاجار دارد؟ ضرورت تحقیق از دو منظر است: نخست، فقدان مطالعات کمی نظاممند برای تحلیل مورفولوژی شهرهای تاریخی ایران؛ و دوم، نیاز به تطبیق مدلهای نظری نوین با بسترهای تاریخی که دادههای محدودی درباره آنها وجود دارد. روش پژوهش مبتنی بر تحلیل اسنادی و بازخوانی تفسیری نقشههای تاریخی است و شاخصهای مدل مکعب فضای مورف با رویکردی کیفی و سادهسازیشده، متناسب با ماهیت دادههای تاریخی، استخراج شدهاند. در این چارچوب، نقشهها و منابع تاریخی نه بهعنوان دادههای عددی، بلکه بهعنوان ابزارهای مفهومی برای فهم الگوهای فضایی شهر بهکار رفتهاند. یافتهها نشان میدهد که شاخص چگالی کالبدی در حدود ۰٫۴3، شاخص نفوذپذیری حدود ۰٫54 و شاخص اطلاعات فضایی ۰٫57 است؛ ترکیبی که همدان قاجاری را در محدوده تعادل مدل قرار میدهد، هرچند با گرایش به سمت اطلاعات فضایی بالا. این وضعیت بیانگر آن است که ساختار فضایی شهر نه بر پایه ملاحظات دفاعی یا تمرکز قدرت، بلکه بر اساس منطق اقتصاد شهری، تجاریسازی و تخصصیابی شغلی شکل گرفته است. بدینترتیب، پژوهش حاضر ضمن ارائه رویکردی برای تحلیل شهرهای تاریخی با دادههای محدود، نشان میدهد که مدلهای مورفولوژیک معاصر قابلیت انطباق با بسترهای تاریخی ایران را نیز دارند و میتوانند ابزاری مؤثر برای بازخوانی سازمان فضایی شهرهای گذشته باشند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| همدان قاجاری؛ مکعب فضای مورف؛ مورفولوژی شهری؛ چگالی کالبدی؛ نفوذپذیری؛ اطلاعات فضایی | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 5 |
||