پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 34 |
| تعداد شمارهها | 439 |
| تعداد مقالات | 4,155 |
| تعداد مشاهده مقاله | 6,066,573 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,070,586 |
انگیزش و بازدارندگی در فقه مقاصدی: مطالعه تطبیقی دیدگاه عزّ بن عبدالسلام و شاطبی | ||
| مطالعات تطبیقی فقه و اصول مذاهب | ||
| دوره 8، شماره 1 - شماره پیاپی 14، تیر 1404 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/mfu.2026.145360.1664 | ||
| نویسندگان | ||
| مصطفی ذوالفقارطلب* 1؛ رئوف اصلاح جو2 | ||
| 1دانشیار، گروه فقه شافعی، دانشگاه تهران | ||
| 2دانشجوی دکتری ، گروه فقه شافعی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| مفاهیم «باعث» و «وازع» از عناصر بنیادین در فقه مقاصدیاند و کارکرد آنها فراتر از سطح موعظهی اخلاقی، در ساماندهی رفتار انسانی و تحقق مقاصد شریعت نقش ایفا میکند. این پژوهش با رویکردی تطبیقی و تحلیلی، به بازخوانی تفسیر عزّ بن عبدالسلام و شاطبی از این دو مفهوم میپردازد. عزّ بن عبدالسلام، در چارچوبی اجتماعی–حقوقی، وازع را به سه نوعِ دینی، طبیعی و سلطانی تقسیم میکند و کارآمدی نظام تکلیف را حاصل همافزایی میان انگیزشهای درونی (باعث) و ضمانتهای بیرونی (وازع) میداند. در مقابل، شاطبی از منظری اصولی–تربیتی، بر پیوند گرایشهای فطری انسان با مقاصد شریعت تأکید کرده، خوف، رجاء و محبت را نمونههایی از باعث و وازع درونی تفسیر میکند و «تدرّج در تشریع» را سازوکار شکلگیری تدریجی این نیروها در جان مکلف میشمارد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که با وجود تفاوت در سطح تأکید ــ بیرونی–اجتماعی نزد عزّ بن عبدالسلام و درونی–تربیتی نزد شاطبی ــ هر دو بر ضرورت توازن میان نیروی محرّک و نیروی بازدارنده برای تحقق مقاصد شریعت همنظرند؛ توازنی که نهتنها ضامن جلب مصالح و دفع مفاسد است، بلکه استمرار کارآمدی نظام تکلیف را نیز تضمین میکند. در راستای مطالعات و بررسی های میان رشته ای، تطابق معنایی میان مفهوم انگیزش در روانشناسی و باعث و وازع در مقاصد شریعت شناسایی شد. یافته های این پژوهش، امکان گفتوگویی سازنده میان فقه مقاصدی و مطالعات معاصر درباره سازوکارهای انگیزشی و بازدارنده در حوزه اخلاق و حقوق عمومی را فراهم میآورد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| باعث؛ وازع؛ عزبن عبدالسلام؛ شاطبی؛ فقه مقاصدی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||