| تعداد نشریات | 34 |
| تعداد شمارهها | 456 |
| تعداد مقالات | 4,327 |
| تعداد مشاهده مقاله | 6,597,639 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,477,159 |
امنیتیسازی مهاجرت در ایران و ترکیه: تحلیل تطبیقی در چارچوب مجموعه امنیتی منطقهای | ||
| زیست سیاست و توسعه | ||
| مقاله 2، دوره 2، شماره 2، شهریور 1405، صفحه 43-68 اصل مقاله (1.14 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jbpd.2026.145820.1041 | ||
| نویسندگان | ||
| رحمان حریری* 1؛ سمیرا بهروز2 | ||
| 1استادیار، گروه علوم سیاسی و روابط بینالملل، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران. | ||
| 2کارشناسی ارشد، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هدف: ایران و ترکیه از جمله کشورهایی هستند که طی چند دهه گذشته در معرض جریانهای گسترده مهاجرتی قرار داشتهاند. ایران، بهویژه در پی تحولات سیاسی، نظامی و اجتماعی افغانستان، با موجهای مختلف ورود مهاجران و پناهجویان افغانستانی مواجه بوده است. ترکیه نیز پس از آغاز بحران سوریه در سال ۲۰۱۱، به یکی از مهمترین مقاصد جابهجایی جمعیت در پیرامون خود تبدیل شده و در کنار پناهجویان سوری، با جریانهایی از مهاجران و پناهجویان سایر کشورها نیز مواجه بوده است. با وجود شباهت دو کشور از حیث قرار گرفتن در مجاورت کانونهای بحران، موقعیت جغرافیایی، قرار گرفتن در مسیرهای مهم جابهجایی جمعیت و مواجهه مستمر با مسائل مرتبط با کنترل مرزها، تجربه مهاجرتی و شیوه مواجهه آنها با این پدیده یکسان نیست. تفاوت در ساختارهای حقوقی و نهادی، شرایط سیاسی داخلی، ویژگیهای جمعیتی مهاجران، سیاستهای دولتها و واکنشهای جامعه میزبان، مسیرهای متفاوتی را برای مدیریت و بازنمایی مهاجرت در دو کشور ایجاد کرده است.اهمیت مسئله در سال ۲۰۲۶ با تشدید بحرانهای امنیتی و نظامی پیرامون ایران ابعاد تازهای پیدا کرده است. رویارویی نظامی میان امریکا و اسرائیل علیه ایران، علاوه بر ایجاد فشارهای گسترده امنیتی و اجتماعی، با افزایش بازگشت و اخراج اتباع افغانستانی از ایران همزمان شد. این وضعیت نشان داد که بحرانهای امنیتی میتوانند بر سیاستهای مهاجرتی، کنترل مرزی و نحوه تعریف و مدیریتِ جمعیت مهاجر اثر بگذارند. با این حال، مقاله درصدد برقراری رابطهای قطعی و یکسویه میان بحران نظامی و سیاستهای مهاجرتی نیست، بلکه این تحول را بهعنوان زمینه مهمی برای بررسی تشدید ادراک تهدید و افزایش ظرفیت امنیتیشدن مهاجرت مورد توجه قرار میدهد. چارچوب تحلیلی پژوهش، برآمده از ترکیب مفهومی مکتب کپنهاگ و نظریه مجموعه امنیتی منطقهای، بر چهار مؤلفه استوار است: محرکهای مهاجرت (جنگ، بیثباتی سیاسی و ناامنی در کشورهای مبدأ)، فرایند امنیتیسازی (تبدیل مهاجرت از موضوعی عادی به مسئلهای امنیتی)، بخش اجتماعی امنیت (هویت، انسجام و نظم اجتماعی، و دسترسی به منابع و خدمات بهعنوان کانون ادراک تهدید)، و بستر منطقهای (جغرافیا، مرزهای مشترک، وابستگی متقابل و الگوهای دوستی/دشمنی). بر این مبنا، پژوهش درصدد پاسخ به این پرسش است که مهاجرت چگونه و از طریق چه سازوکارهایی در ایران و ترکیه امنیتی میشود و نزدیکی جغرافیایی، وابستگی متقابلِ امنیتی و جایگاه این دو کشور در مجموعه امنیتی منطقه چگونه بر این فرایند اثر میگذارند و در سطح تطبیقی، چرا با وجود مواجهه هر دو کشور با جریانهای گسترده مهاجرتی، شدت، عرصه و ابزار امنیتی شدن مهاجرت در آنها یکسان نیست. روش: این پژوهش با رویکردی کیفی و با استفاده از روش مقایسه تطبیقی موردی انجام شده و هدف آن تبیین و مقایسه فرایند امنیتی شدن مهاجرت در ایران و ترکیه با تمرکز بر بُعد اجتماعی امنیت است. انتخاب امنیت اجتماعی به این دلیل صورت گرفته است که مهاجرت در هر دو کشور، در پیوند با موضوعاتی مانند انسجام اجتماعی، هویت جمعی، نظم عمومی، احساس امنیت، روابط میان جامعه میزبان و مهاجران و دسترسی به منابع و خدمات عمومی، ظرفیت تبدیل شدن به مسئلهای امنیتی را پیدا کرده است؛ از این رو، پژوهش برخلاف بررسی همزمان همه ابعاد امنیت، دامنه تحلیل را به امنیت اجتماعی محدود کرده است. واحد تحلیل، فرایند امنیتی شدن مهاجرت و واحدهای مورد مطالعه، ایران و ترکیه هستند؛ در ایران تمرکز بر حضور و جابهجایی مهاجران و پناهجویان افغانستانی و در ترکیه بر پناهجویان سوری و نحوه بازنمایی و مدیریت این پدیده در سیاستها و گفتمانهای رسمی و اجتماعی است. دادهها به شیوه اسنادی ـ کتابخانهای از طریق کتابها، مقالات علمی، قوانین و اسناد رسمی، گزارشهای نهادهای دولتی و بینالمللی و منابع معتبر رسانهای گردآوری و در چارچوبی مشترک دستهبندی و تحلیل شدهاند. تحلیل دادهها بر اساس مفاهیم امنیتیسازی مکتب کپنهاگ و نظریه مجموعه امنیتی منطقهای انجام میشود و در آن نحوه بازنمایی مهاجرت بهعنوان تهدید، سیاستهای کنترلی، واکنشهای اجتماعی، شرایط کشورهای مبدأ و نقش محیط پیرامونی بررسی میشود یافته ها: بر اساس یافتههای پژوهش، نظریه مجموعه امنیتی منطقهای بوزان و ویور چارچوب مناسبی برای تبیین این وضعیت فراهم میکند؛ زیرا مهاجرت در ایران و ترکیه را نمیتوان صرفاً در سطح ملی تحلیل کرد. تحولات افغانستان و سوریه نشان داده است که ناامنی در یک واحد سیاسی میتواند پیامدهای امنیتی مستقیمی برای کشورهای همجوار ایجاد کند؛ بنابراین، مهاجرت را باید یکی از نمودهای سرریز بحرانهای منطقهای و بخشی از پویشهای امنیتی مشترک میان کشورهای منطقه دانست. در این چارچوب، مدیریت مهاجرت صرفاً از طریق سیاستهای محدودکننده داخلی یا اقدامات امنیت مرزی میسر نیست، بلکه نیازمند شکلگیری سازوکارهای همکاری منطقهای است. دیپلماسی مهاجرت میتواند یکی از ابزارهای مهم در این زمینه باشد؛ زیرا از طریق هماهنگی میان کشورهای مبدأ، مقصد و سازمانهای بینالمللی، زمینههایی چون تبادل اطلاعات، مدیریت مرزها، تنظیم سیاستهای اقامتی، حمایت از بازگشت داوطلبانه، کاهش مهاجرت غیرقانونی و ارتقای ظرفیتهای همکاری منطقهای را فراهم میسازد. نتیجه: پژوهش حاضر نشان میدهد که مهاجرت در ایران و ترکیه تهدیدی ذاتی نیست، بلکه پدیدهای چندبعدی است که پیامدهای آن را نحوه مدیریت سیاسی، اجتماعی و امنیتیاش تعیین میکند. بر این اساس، رویکرد مطلوب برای مواجهه با این مسئله، گذار از امنیتیسازی صرف به سمت مدیریت جامع، همکاری منطقهای و سیاستهای مبتنی بر تنظیم، ادغام و هماهنگی دیپلماتیک است؛ رویکردی که ضمن حفظ ملاحظات امنیتی دولتها، میتواند از تبدیل مهاجرت به منبعی پایدار برای تنش در مجموعه امنیتی منطقهای جلوگیری کند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مهاجرت؛ امنیتیسازی؛ دیپلماسی مهاجرت؛ ایران؛ ترکیه | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
Abolfathi, Mohammad, & Nouri, Mokhtar. (2013). Revolutionary developments in the Middle East and the national security of the Islamic Republic of Iran. Biannual Journal of Islamic Awakening Studies, 2(3), 9–27. (In Persian)
Adamson, Fiona B., & Tsourapas, Gerasimos. (2019). Migration diplomacy in world politics. International Studies Perspectives, 20(2), 113–128. https://doi.org/10.1093/isp/eky015
Ahmadi, Mohammad Reza. (2005). Culture, power, and national security. Morabian Journal, 5(16), 113–139. (In Persian)
Asr Iran. (2024). Strange statistics from the Ministry of Justice: 8,000 Afghan prisoners in Iranian prisons? Retrieved on 13/9/1403, from https://www.asriran.com/fa/news/1018677 (In Persian)
Buzan, Barry, & Wæver, Ole. (2003). Regions and powers: The structure of international security. Cambridge University Press.
Buzan, Barry, Wæver, Ole, & de Wilde, Jaap. (1998). Security: A new framework for analysis. Lynne Rienner Publishers
Buzan, Barry, Wæver, Ole, & de Wilde, Jaap. (2007). A new framework for security analysis (Alireza Tayeb, Trans.). Tehran: Research Institute for Strategic Studies. (In Persian)
Buzan, Barry. (2011). People, states and fear (Research Institute for Strategic Studies, Trans.). Tehran: Research Institute for Strategic Studies. (In Persian)
Donelli, Federico. (2018). Syrian refugees in Turkey: A security perspective. New England Journal of Public Policy, 30(2), Article 7. https://scholarworks.umb.edu/nejpp/vol30/iss2/7/
Donelli, Federico. (2018). Syrian refugees in Turkey: A security perspective. New England Journal of Public Policy, 30(2), Article 7. https://scholarworks.umb.edu/nejpp/vol30/iss2/7/.
Donya-e-Eqtesad. (2025). Tehran’s governor announced the freeing of 2,700 classrooms following the departure of unauthorized foreign nationals. Retrieved on 4/6/1404, from https://donya-e-eqtesad.com/-62/4207725 (In Persian)
Ehsani, Hossein. (2019). Analysis of the Middle East security environment with emphasis on the issue of identity. Kateb Quarterly, 6(15), 71–95. (In Persian)
Ghosh, Anwesha. (2019). Identity and marginality in India: Settlement experience of Afghan migrants. Routledge.
Hammihan Online. (2024). Iran hosts more than 5 million migrants and refugees, about 80% of whom lack legal residence documents. Retrieved on 27/7/1403, from https://www.hammihanonline.ir/-23/23473 (In Persian)
Inankul, Hakan. (2016). An analysis on the impact of the Syrian refugees on Turkey’s security with the main subjects of migration and criminal acts. European Scientific Journal, 12(5), 297–312. https://doi.org/10.19044/esj.2016.v12n5p297
InfoMigrants. (n.d.). https://www.infomigrants.net/prs/post/6892
Jafari-Far, Ehsan, & Majidi, Mohammad Reza. (2018). The security crisis in West Asia and the rise of far-right parties in Europe. Quarterly of Southwest Asia Studies, 1(3), 1–34. (In Persian)
Jahangiri, Jahangir, & Mosavat, Ebrahim. (2013). Examining factors affecting women’s social security (Case study: Women aged 15–40 in Shiraz). Strategic Research on Social Problems in Iran, 2(6), 41–55. (In Persian)
Khabar Foori. (2024). Destruction of Iranian producers by Afghans / 80 percent of bag manufacturing units are Afghan. Retrieved on 11/6/1403, from https://www.khabarfoori.com/145/3092612 (In Persian)
Koca, Burcu Toğral. (2016). Syrian refugees in Turkey: From “guests” to “enemies”? New Perspectives on Turkey, 54, 55–75. https://doi.org/10.1017/npt.2016.4
Koch, Bettina, & Stivachtis, Yannis A. (2019, May 11). Introducing regional security in the Middle East. E-International Relations. https://www.e-ir.info/2019/05/11/introducing-regional-security-in-the-middle-east/
Liszkowska, Dominika. (2020). Migration crisis and its impact on the internal situation in Turkey. Studia Europejskie – Studies in European Affairs, 24(3), 63–83. https://doi.org/10.33067/SE.3.2020.4
Mencutek, Zeynep Sahin. (2023). The geopolitics of returns: Geopolitical reasoning and space-making in Turkey’s repatriation regime. Geopolitics, 28(3), 1079–1105. https://doi.org/10.1080/14650045.2022.2081550
Mohammadi, Yadollah, Khodavardi, Hassan, Kashishian Siraki, Garineh, & Motalebi, Masoud. (2019). Challenges and opportunities of the presence of Afghan nationals and its impact on the national security of the Islamic Republic of Iran after the Taliban. Political Studies Quarterly, 12(46), 1–20. (In Persian)
Moshirzadeh, Homeira. (2013). Identity and security in the Middle East. Iranian Review of Foreign Affairs, 4(2), 5–32.
Niknami, Roxana. (2013). Challenges facing social security in Europe after September 11. Foreign Relations Quarterly, 6(1), 221–249. (In Persian)
Nourmohammadi, Morteza, & Fasihi Dolatshahi, Mohammad Aref. (2018). Application of the regional security complex theory in analyzing issues and patterns of relations in South Asia. Quarterly of Political and International Approaches, 153–189. (In Persian)
Qasemy, Ahmad. (2024). Securitization, exploitation and temporization of Afghan immigrants and refugees in Iran. International Journal of Research and Innovation in Social Science, 8(12), 983–992. https://doi.org/10.47772/IJRISS.2024.8120083
Schmeidl, Susanne. (2002). (Human) security dilemmas: Long-term implications of the Afghan refugee crisis. Third World Quarterly, 23(1), 7–29.
Sharafi, Hadi, Akbarzadeh, Fereydoun, Karimi-Fard, Hossein, & Jalalpour, Shiva. (2024). Explaining the security consequences of the Syrian refugee crisis on destination countries in 2011–2023. Journal of Political Geography Research, 9(1), 93–109. (In Persian)
Stivachtis, Yannis A. (2008). International migration and the politics of identity and security. Journal of Humanities and Social Sciences, 2(1), 1–24.
Titr Tejarat. (2024). None of the Afghan nationals work in Iran’s mines / Afghans have taken luxury and high-paying jobs from Iranians. Retrieved on 20/12/1403, from https://www.titrtejarat.com/fa/tiny/news-5907 (In Persian)
Turkoglu, Oguzhan. (2026). Security concerns, ethnic relations, and attitudes toward refugees: Evidence from Turkey. Journal of Ethnic and Migration Studies, 52(3), 686–710. https://doi.org/10.1080/1369183X.2025.2524030
Zarqani, Seyyed Hadi, & Mousavi, Seyyedeh Zahra. (2013). International migrations and national security. Strategic Studies Quarterly, 16(1), 8–24. (In Persian) | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 154 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 29 |
||