پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 34 |
| تعداد شماره‌ها | 450 |
| تعداد مقالات | 4,289 |
| تعداد مشاهده مقاله | 6,466,380 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,395,375 |
تحول اندیشه‌های فقهی-سیاسی امامیه در عصر آل‌بویه در مواجهه با گفتمان سیاسی اهل‌سنّت با تکیه بر روش اسکینر | ||
| مطالعات تطبیقی فقه و اصول مذاهب | ||
| مقاله 12، دوره 8، شماره 1 - شماره پیاپی 14، تیر 1404، صفحه 251-227 اصل مقاله (1.08 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/mfu.2026.145983.1710 | ||
| نویسنده | ||
| مرتضی حسنی‌نسب* | ||
| استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران. | ||
| چکیده | ||
| عصر آل‌بویه (۳۲۱-۴۴۷ق) نقطه عطفی در تاریخ اندیشه سیاسی شیعه به‌شمار می‌آید. در این دوره، علمای امامیه مکتب بغداد با تغییر نگرش به «همکاری با سلطان» – که در هنجار غالب پیشین با بدبینی شدید نگریسته می‌شد و غالباً از آن پرهیز می‌گردید – گام‌های مهمی در جهت تعامل با قدرت برداشتند. این پژوهش با بهره‌گیری از روش زمینه‌گرای کوئنتین اسکینر، به تحلیل چرایی و چگونگی این تحول می‌پردازد و نشان می‌دهد که این تغییر، نه صرفاً واکنشی به فضای باز سیاسی، بلکه نوعی مداخله در گفتمان سیاسی زمانه و پاسخی به صورت‌بندی سیاسی مسلط گفتمان سیاسی اهل‌سنّت در بغداد آن عصر بوده است؛ گفتمانی که با نظریه‌هایی چون «استیلا» و تأکید بر اطاعت از سلطان - حتی در صورت فسق وی – به‌دنبال سازگار کردن مشروعیت سیاسی با واقعیت قدرت‌های مستقر بود. علاوه بر این، تحول مذکور در واکنش به دو عامل مهم دیگر نیز شکل گرفت: نخست، آغاز دوران غیبت کبری (۳۲۹ق) که خلأ نهادی ناشی از فقدان امام معصوم و نایبان خاص را پدید آورد و دست علما را برای بازتعریف نقش خود گشود؛ و دوم، رقابت با فرق شیعی فعال‌تر هم‌عصر، چون اسماعیلیه (فاطمیان) و زیدیه، که دولت‌هایی مستقل تشکیل داده بودند و هویت سیاسی امامیه را به حاشیه رانده بودند. یافته‌ها حکایت از آن دارد که علمای امامیه با حفظ مبانی کلامی خویش (الهی بودن منشأ مشروعیت)، با طرح نظریه‌هایی چون «نیابت فقیهان» و «تولیت ظاهری»، راهی برای حضور در عرصه سیاسی گشودند و بدیلی امامی برای تعامل با قدرت عرضه کردند که امکان مشروعیت‌یابی دینی، بدون پذیرش مبانی خلافت سنّی را فراهم می‌ساخت. این مقاله نشان می‌دهد که تحول مذکور، نمونه‌ای از تطبیق اجتهادی فقه امامیه با مقتضیات تاریخی عصر غیبت است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| اندیشه سیاسی؛ امامیه؛ اهل سنت؛ آل بویه؛ کوئنتین اسکینر | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 34 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 31 |
||