پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 34 |
| تعداد شماره‌ها | 453 |
| تعداد مقالات | 4,318 |
| تعداد مشاهده مقاله | 6,542,423 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,434,201 |
اثرات اتیل‌متان‌سولفونات (EMS) بر صفات مورفوفیزیولوژیکی اسفناج (Spinacia oleracea L.) رقم Viroflay تحت تنش شوری | ||
| تولید و ژنتیک گیاهی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 20 مهر 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/plant.2026.145777.1198 | ||
| نویسندگان | ||
| فرنوش صبوری1؛ زهرا قهرمانی1؛ یاور وفائی* 2؛ طاهر برزگر1؛ فهیمه صالحی1 | ||
| 1گروه علوم و مهندسی باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران | ||
| 2گروه علوم و مهندسی باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: تنش شوری از طریق فشار اسمزی، سمیت یون‌های سدیم و کلر، اختلال در جذب عناصر غذایی ضروری و افزایش تولید گونه‌های فعال اکسیژن، رشد، فتوسنتز و عملکرد گیاهان را کاهش می‌دهد. اسفناج (Spinacia oleracea L.) سبزی برگی پرارزشی است که نسبت به شوری حساس بوده و عملکرد آن در خاک‌های شور کاهش می‌یابد. توسعه ارقام متحمل به شوری با ایجاد تنوع ژنتیکی، از راهکارهای کلیدی برای مقابله با این چالش به‌شمار می‌رود. جهش‌زایی شیمیایی با موتاژن‌هایی نظیر اتیل‌متان‌سولفونات (EMS)، به‌دلیل توانایی ایجاد جهش‌های نقطه‌ای و تنوع فنوتیپی گسترده، ابزاری ارزشمند در برنامه‌های اصلاحی محسوب می‌شود. این پژوهش با هدف ارزیابی اثرات سطوح مختلف EMS و تنش شوری بر صفات مورفوفیزیولوژیکی اسفناج رقم Viroflay و تعیین غلظت بهینه EMS برای تعدیل اثرات منفی شوری انجام شد. مواد و روش‌ها: این پژوهش در گلخانه دانشگاه کردستان طی سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار اجرا شد. فاکتور اول شامل چهار سطح EMS (شاهد، 25/0، 5/0 و 1 درصد) و فاکتور دوم چهار سطح شوری آب آبیاری با کلرید سدیم (شاهد، 75/0، 4 و 8 دسی‌زیمنس بر متر) بود. بذرهای اسفناج پس از ضدعفونی و حذف پریکارپ، با غلظت‌های موردنظر EMS در بافر فسفات 100 میلی‌مولار به‌مدت 75 دقیقه و در تاریکی تیمار شدند و سپس در گلدان‌های 5/3 لیتری حاوی مخلوط کوکوپیت، پرلیت، ماسه و کمپوست کشت گردیدند. تیمار شوری سه بار در هفته اعمال شد. صفات اندازه‌گیری‌شده شامل طول و عرض برگ، طول و قطر دمبرگ، تعداد برگ، وزن تر و خشک شاخساره، کلروفیل a و b (روش Lichtenthaler)، پرولین (Bates)، پروتئین (Bradford) و غلظت سدیم، پتاسیم، فسفر و آهن بود. تجزیه داده‌ها با نرم‌افزار SAS (نسخه 4/9) و مقایسه میانگین‌ها با آزمون دانکن در سطح 5 درصد انجام گرفت. نتایج: افزایش شوری به‌ویژه در 8 دسی‌زیمنس بر متر، باعث کاهش معنی‌دار طول و عرض برگ، تعداد برگ، طول و قطر دمبرگ، وزن تر و خشک شاخساره، کلروفیل a و b، پتاسیم، فسفر و پروتئین و افزایش سدیم و پرولین گردید. کمترین وزن تر شاخساره (76/9 گرم) و وزن خشک (788/0 گرم) در شوری 8 دسی‌زیمنس مشاهده شد. در میان تیمارهای EMS، غلظت 25/0 درصد بهترین عملکرد را داشت و بیشترین مقدار طول برگ (73/10 سانتی‌متر)، تعداد برگ (40/18)، وزن تر شاخساره (93/16 گرم)، کلروفیل a (536/2 میلی‌گرم بر گرم) و آهن (45/29 میلی‌گرم بر کیلوگرم) در این تیمار به‌دست آمد. اثر متقابل نشان داد بیشترین پرولین در 8 دسی‌زیمنس بر متر همراه با 25/0 درصد EMS و کمترین در شاهد ثبت شد و بیشترین وزن تر و خشک شاخساره (به‌ترتیب 93/16 و 14/2 گرم) در شاهد شوری همراه با 25/0 درصد EMS مشاهده گردید. بحث و نتیجه‌گیری: کاهش رشد و پارامترهای فیزیولوژیکی تحت شوری به‌دلیل اختلال در تعادل اسمزی، تخریب کمپلکس پروتئین-رنگیزه فتوسنتزی، مهار جذب منیزیم و افزایش گونه‌های فعال اکسیژن قابل‌توجیه است. افزایش پرولین نقش حیاتی در حفظ تورژسانس سلولی، تنظیم اسمزی و پاک‌سازی رادیکال‌های آزاد دارد. کاربرد EMS در غلظت 25/0 درصد با ایجاد جهش‌های نقطه‌ای مفید، اثرات منفی شوری را تعدیل و موجب بهبود صفات رشدی، رنگیزه‌های فتوسنتزی و تعادل عناصر معدنی گردید. در غلظت‌های بالاتر EMS (1 درصد)، تخریب آنزیمی، عدم تعادل هورمونی و بازداری از تقسیم سلولی باعث کاهش رشد شد. کاربرد کنترل‌شده EMS با غلظت 25/0 درصد می‌تواند ابزاری مؤثر برای ایجاد تنوع ژنتیکی و افزایش تحمل اسفناج به تنش شوری در برنامه‌های اصلاحی باشد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| اتیل‌متان‌سولفونات؛ اسفناج؛ تنوع ژنتیکی؛ جهش؛ شوری | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2 |
||