| تعداد نشریات | 34 |
| تعداد شمارهها | 460 |
| تعداد مقالات | 4,390 |
| تعداد مشاهده مقاله | 6,871,116 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,694,627 |
تحلیل خلأ عملکرد: کمیسازی عوامل تعیینکننده عملکرد گندم در شرق استان لرستان | ||
| تولید و ژنتیک گیاهی | ||
| دوره 7، شماره 2 - شماره پیاپی 12، آبان 1405، صفحه 333-344 اصل مقاله (1.31 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/plant.2026.145803.1199 | ||
| نویسنده | ||
| حسین پورهادیان* | ||
| گروه کشاورزی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: ارزیابی کمی خلأ عملکرد و شناسایی عوامل تعیینکننده آن، گامی بنیادین در جهت دستیابی به خودکفایی، ارتقاء امنیت غذایی و مدیریت بهینه مخاطرات زیستی و زراعی در هر منطقه محسوب میشود. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف کمیسازی خلأ عملکرد و عوامل مؤثر بر آن در دو بخش شهرستان ازنا واقع در استان لرستان به انجام رسید. مواد و روشها: برای انجام این تحقیق اطلاعات لازم از پیمایش میدانی ۸5 مزرعه گندم آبی شهرستان ازنا با استفاده از پرسشنامه بهصورت مصاحبه چهره به چهره تهیه شد. اطلاعات جمعآوریشده شامل مشخصات مزرعه (دهستان، تجربه و سطح سواد کشاورز، مساحت مزرعه و تناوب کشت) و عملیات مدیریتی کاشت (تاریخ کاشت، شخم، زیرشکن، کولتیواتور و ماله، دیسک و تعداد دفعات آن، شیوه کاشت، مصرف قارچکش، رقم بذر، مقدار بذر، و نوع، شیوه و زمان پخش کودهای نیتروژن، فسفر و پتاسیم، به همراه مقدار و نوع کود دامی)، داشت (نوع و دفعات آبیاری، آبیاری پاییزه و تعداد دفعات آن، تاریخ نخستین آبیاری در بهار، مقدار، زمان و شیوه پخش کود سرک نیتروژن، و کنترل آفات و علفهای هرز) و برداشت (تاریخ برداشت، طول دوره رشد گندم و میزان عملکرد) بود. همچنین، خصوصیات خاک (مواد آلی، pH، فسفر و پتاسیم قابلجذب، نیتروژن کل و بافت خاک) و ویژگیهای توپوگرافی (جهت شیب، درصد شیب و ارتفاع مزارع از سطح دریا) با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و بر اساس موقعیت مکانی هر مزرعه استخراج گردید. سپس، اطلاعات حاصل با استفاده از روش تحلیل مقایسهی کارکرد (CPA) در نرمافزار SAS نسخه 3/9، به تفکیک در دو بخش مرکزی (شامل ۴۵ مزرعه) و بخش چاپلق (شامل ۴۰ مزرعه) تجزیه و تحلیل شد و مدلهای عملکرد (تولید) تهیه گردید. درنهایت، خلأ عملکرد، عوامل مؤثر بر آن و سهم هر عامل در هر یک از بخشهای مورد مطالعه تعیین گردید. یافتهها: نتایج نشان داد حداکثر عملکرد برآورد شده در بخش مرکزی و چاپلق بهترتیب 30/113۶۹ و 43/۸۸۸۴ و خلأ عملکرد 33/53۶۳ (17/47 درصد) و 90/2932 (01/33 درصد) کیلوگرم در هکتار بود. در بخش مرکزی پتاسیم قابلجذب خاک (۶۱/11 درصد)، پیشکاشت سیبزمینی (15/27 درصد)، مصرف کود فسفر پایه (3۶/23 درصد)، تعداد دفعات آبیاری (33/۲۸ درصد) و زمان برداشت (55/9 درصد) عوامل اصلی مؤثر بر خلأ عملکرد بودند. در بخش چاپلق میزان نیتروژن خاک (۱۶/۱۸ درصد)، پیشکاشت هویج (۶۷/2 درصد)، بهکارگیری کولتیواتور در تهیه بستر (۶۰/۵ درصد)، تعداد دفعات آبیاری (10/40 درصد) و مقدار کل کود نیتروژن خالص (۴۸/۳۳ درصد) نقش اصلی در خلأ عملکرد داشتند. مقایسه خلأ عملکرد گندم آبی در دو بخش شهرستان ازنا، نشاندهنده اختلاف کلی خلأ عملکرد به میزان 42/2430 کیلوگرم در هکتار (32/45 درصد) بود. تحلیل سهم عوامل تعیینکننده بر خلأ عملکرد در دو بخش مورد مطالعه نشان داد کلیه عوامل، بهاستثنای تعداد دفعات آبیاری، متفاوت بودند. با این وجود، ضریب اثر تعداد دفعات آبیاری نیز در دو بخش مورد مطالعه متفاوت بود. نتیجهگیری: بنابراین، با استناد به یافتههای این پژوهش، میتوان با بهبود بهرهوری سیستمهای آبیاری و تدوین برنامههای آبیاری مبتنی بر مراحل فنولوژیکی گیاه و توجه به نوع پیشکاشت محصولات و اجرای نظام تناوب زراعی بهینه در هر دو بخش و تأمین کودهای پایه پتاسیم و فسفر در بخش مرکزی و تقسیط کود نیتروژن مطابق با مراحل رشد گندم در بخش چاپلق خلأ عملکرد را به حداقل رساند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آبیاری؛ پیشکاشت؛ کود پایه؛ نیتروژن؛ CPA | ||
| مراجع | ||
|
Aghili, S. A., Soltani, A., & Jafarnodeh, S. (2023). Investigating the factors causing the cotton yield gap (case study: Golestan province - Kordkuy County). Iranian Journal Cotton Researches, 11(2), 1-22. (In Persian). https://doi.org/10.22092/ijcr.2024.365938.1217 Ahmadi, I., Gharineh, M. H., & Abdali Mashhadi, A. (2023). Modelling of the factors creating the yield gap of wheat in the Shushtar area. International Journal of Applied Agricultural Sciences, 9(3), 86-91. https://doi.org 10.11648/j.ijaas.20230903.14 Bagheripour, M. A., Heidari Sharifabad, H., Mehraban, A., & Ganjali, H. R. (2024). Estimating yield gap of wheat (Triticum aestivum L.) using the comparative performance analysis (CPA) method in the bam, narmashir and fahraj counties of kerman province. Legume Research- An International Journal, 47(7), 1235-1241. https://doi.org 10.18805/LRF-777 Devkota, K. P., Devkota, M., Boboev, H., Juraev, D., Dilmurodov, Sh., Ram, C., & Sharma, R. C. (2025). Data-driven agronomic solutions to close wheat yield gaps and achieve self-sufficiency in Uzbekistan. Agricultural Systems, 225, 104291. https://doi.org /10.1016/j.agsy.2025.104291 Devkota, M., Devkota, K. P., Karrou, M., & Nangia, V. (2023). Genotype and agronomic management interaction to enhance wheat yield and water use efficiency in the mediterranean rainfed environment of Morocco: I. Field data analysis. European Journal of Agronomy, 151, 126972. https://doi.org/10.1016/j.eja.2023.126972 Fakhfori, F., Khaliliaqdam, N., Mirmahmoodi, T., & Yazdan sta, S. (2025). Documenting and identification of factors reducing the yield of some crops in Kurdistan province by CPA method. Crop Production Journal, 18(3), 103-128. (In Persian). https://doi.org 10.22069/ejcp.2025.23924.2701 Hajjarpour, A., Soltani, A., Zeinali, E., Kashiri, H., & Aynehband, A. (2017). Evaluation of wheat (Triticum aestivum L.) yield gap in Golestan province of Iran using comparative performance analysis (CPA) method. Iranian Journal of Crop Sciences, 19(2), 86-101. (In Persian). https://doi.org/20.1001.1.15625540.1396.19.2.1.9 Jafarnodeh, S., Khandardi, K., Jankord, V., Soltani, A., Ghaderifar, F., & Siahmargue, A. (2025). Effect of field size on factors contributing to grain yield gap in rainfed wheat (Triticum aestivum L.) growing areas in Gomishan region of Golestan province of Iran. Iranian Journal of Crop Sciences, 26(4), 333-351. (In Persian). URL: http://agrobreedjournal.ir/article-1-1398-fa.html. Kamkar, B., Safahani Langroudi, A., & Mohammdi, R. (2011). The use of nutrients in crop plants. Mashhad University Jihad Publication. 500p. (In Persian). Khajehpour, M. R. (2013). Cereal Crop. Jahad University, Isfahan University of Technology Publication. 764p. (In Persian). Matourian, H., Khodaei-Joghan, A., Moradi-Telavt, M., Siadat, S. A., & Torabi, B. (2021). Estimation of wheat (Triticum aestivum L.) yield limiting factors using comparative performance analysis (CPA) method in Khorramshahr region in Iran. Iranian Journal of Crop Sciences, 23(3), 265-277. (In Persian). https://doi.org20.1001.1.15625540.1400.23.3.1.9 Nayak, H. S., Silva, J. V., Parihar, Ch. M., Jat, M. L., Singh, R., Kumar, R., Sena, D. R., Jat, H. S., Sidhu, H. S., Krupnik, T. J., & Sapkota, T. B., (2025). Ensuring sustainable crop production when yield gaps are small: A data-driven integrated assessment for wheat farms in Northwest India. European Journal of Agronomy, 164, 127492. https://doi.org /10.1016/j.eja.2024.127492 Nazari, A., Soltani, A., Zeinali, E., & Nehbandani, A. (2025). Analysis of management factors affecting irrigated Wheat (Triticum aestivum L.) yield gap in different regions of Lorestan province using the Comparative Performance Analysis (CPA) method. Journal of Agroecology, 17(1), 145-164. (In Persian). https://doi.org/10.22067/agry.2025.89658.1212 Nobatiani, M. Sh., Rahemi Karizaki, A., Biabani, A., & Mansouri Rad, A. (2020). Documentation of production process and determination of limiting factors of wheat yield by CPA method in Kalaleh county. Journal of Crops Improvement, 22(3), 361-372. (In Persian). https://doi.org 10.22059/jci.2020.284310.2237 Office of the Wheat Project Executor. (2024). Guidelines for the implementation of the sustainable wheat production project for the 2024-2025 agricultural year. Deputy of Crop Production Affairs, Ministry of Agriculture Jihad. 131p. (In Persian). Omondi, J. O., Chiduwa, M. Sh., Kyei-Boahen, S., Masikati, P., & Nyagumbo, I. (2024). Yield gap decomposition: quantifying factors limiting soybean yield in Southern Africa. Sustainable Agriculture, 2(32), 1-11. https://doi.org/10.1038/s44264-024-00039-9 Pourhadian, H. (2025). Investigating the possibility of developing rainfed cultivation of camelina (Camelina sativa L.) in Lorestan province using fuzzy Logic. Journal of Agricultural Science and Sustainable Production, 35(2), 101-119. (In Persian). https://doi.org/10.22034/saps.2023.57532.3077 Schils, R. L. M., van Voorn, G. A. K., Grassini, P., van Ittersum, M. K. (2022). Uncertainty is more than a number or colour: involving experts in uncertainty assessments of yield gaps. Agricultural Systems, 195, 103311. https://doi.org/10.1016/j.agsy.2021.103311 Shirinzadeh, A., Heidari Sharif Abad, H., Nourmohammadi, Gh., Majidi Haravan, E., & Madani, H. (2020). Analyzing wheat yield constraints in Parsabad Moghan, North-West of Iran. Journal of Crop Production and Processing, 10(2), 49-65. (In Persian). https://doi.org/ 49-65. 10.47176/jcpp.10.2.35211 Soltani, A. (2014). Application of SAS in Statistical Analysis: For Agricultural Disciplines. 2nd Edition. Publication of Jahad University of Mashhad. Mashhad, Iran. (In Persian). Soltani, A., & Mirzaei, A. R. (2022). Analysis of potential yield and yield gap in plant production systems. Gorgan, Sirang vocabulary. 45p. (In Persian). Tita, D., Mahdi, K., Devkota, K. P., & Devkota, M. (2025). Climate change and agronomic management: Addressing wheat yield gap and sustainability challenges in the Mediterranean and MENA regions. Agricultural Systems, 224, 104242. https://doi.org/10.1016/j.agsy.2024.10424 Van Dijka, M., Morleya, T., Jongeneel, R., Van Ittersum, M., Reidsma, P., & Ruben, R. (2017). Disentangling agronomic and economic yield gaps: An integrated framework and application. Agricultural Systems, 154, 90-99. http://dx.doi.org/10.1016/j.agsy.2017.03.004 Van Ittersum, M. K., Cassman, K. G., Grassini, P., Wolfa, J., Tittonell, P., & Hochmand, Z. (2013). Yield gap analysis with local to global relevance-A review. Field Crops Research, 143, 4-17. https://doi.org/10.1016/j.fcr.2012.09.009 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 181 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 102 |
||