پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 34 |
| تعداد شماره‌ها | 453 |
| تعداد مقالات | 4,318 |
| تعداد مشاهده مقاله | 6,542,423 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,434,201 |
ارزیابی عملکرد دانه ژنوتیپ‌های جو تحت شرایط محدودیت آبی با استفاده از شاخص‌های تنش و تحلیل چندمتغیره | ||
| تولید و ژنتیک گیاهی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 20 مهر 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/plant.2026.146464.1211 | ||
| نویسنده | ||
| حمیدرضا نوریزدان* | ||
| گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران | ||
| چکیده | ||
| چکیده مقدمه: خشکی یکی از مهم‌ترین عوامل محدودکننده تولید جو در مناطق خشک و نیمه‌خشک جهان است و موجب کاهش رشد و عملکرد این محصول می‌شود. با افزایش شدت و فراوانی خشکسالی در بسیاری از مناطق کشاورزی، شناسایی ژنوتیپ‌های متحمل به تنش خشکی برای دستیابی به عملکرد پایدار اهمیت زیادی دارد. با این حال، به دلیل ماهیت پیچیده و پلی‌ژنیک (چندژنی) عملکرد دانه، اصلاح برای تنش خشکی با چالش جدی»میان پتانسیل تولید در شرایط بهینه و بقا در شرایط تنش مواجه است. در این راستا، استفاده از شاخص‌های تحمل به خشکی و روش‌های آماری چندمتغیره نظیر تجزیه مؤلفه‌های اصلی (PCA)، ابزار مؤثری برای تفسیر الگوهای پاسخ فنوتیپی، کاهش ابعاد داده‌ها و شناسایی دقیق ژنوتیپ‌های برتر در شرایط تنش و بدون تنش محسوب می‌شود. مواد و روش‌ها: در این پژوهش، ۱۵ رقم و لاین امیدبخش جو در شرایط آبیاری کامل و تنش خشکی معادل ۵۰ درصد نیاز آبی، طی سال زراعی ۱۴۰4–۱۴۰3 در مزرعه تحقیقاتی واقع در جنوب ایران ارزیابی شدند. در هر دو شرایط، عملکرد دانه اندازه‌گیری شد. به‌منظور ارزیابی میزان حساسیت ژنوتیپ‌ها و پایداری عملکرد آن‌ها، از ده شاخص تحمل به خشکی استفاده گردید. پس از بررسی مفروضات مدل آماری، تحلیل واریانس با استفاده از نرم‌افزار SAS نسخه 9.4 انجام شد. برای تجزیه همبستگی، تجزیه به مؤلفه‌های اصلی و ترسیم نمودارهای مربوطه از نرم‌افزار R استفاده شد. نتایج: نتایج تجزیه مرکب نشان داد اثر محیط، ژنوتیپ و برهم‌کنش آن‌ها بر عملکرد دانه در سطح احتمال یک درصد معنی‌دار بود که گویای تفاوت واکنش ژنوتیپ‌ها به شرایط رطوبتی است. در شرایط آبیاری کامل، لاین WB9816 (با 43/4 کیلوگرم در کرت) و ارقام گلچین، نوبهار و زهک دارای عملکرد برتر بودند. در شرایط تنش، رقم زهک و لاین WB9819 به‌ترتیب با 01/3 و 94/2 کیلوگرم در کرت، بیشترین عملکرد را تولید کردند، در حالی که بهدان کمترین عملکرد (14/1 کیلوگرم) را داشت. شاخص‌های MP، GMP، HM، STI و YI همبستگی مثبت و بسیار بالایی با عملکرد در هر دو محیط داشتند و به عنوان کارآمدترین معیارها برای شناسایی ژنوتیپ‌های پرمحصول شناخته شدند. در مقابل، شاخص‌های TOL و SSI اگرچه رقم بهدان را به دلیل افت عملکرد کمتر، «متحمل» معرفی کردند، اما به دلیل عملکرد مطلق پایین این رقم، این شاخص‌ها به تنهایی برای گزینش زراعی کارآمد نبودند. تجزیه به مؤلفه‌های اصلی نشان داد که دو مؤلفه اول به ترتیب 57/61 درصد و 61/37 درصد و در مجموع 18/99 درصد از واریانس کل را تبیین کردند؛ مؤلفه اول بیانگر شاخص‌های بهره‌وری و عملکرد بالا بود و مؤلفه دوم تمایزدهنده ژنوتیپ‌ها از نظر حساسیت به تنش بود. در تحلیل بای‌پلات و نمودار سه‌بعدی فرناندز، ژنوتیپ‌های زهک، WB9819، WB9810 و صحرا در ناحیه A (عملکرد بالا در هر دو محیط) قرار گرفتند، در حالی که ارقامی مانند راشین و ماهور در ناحیه D (عملکرد پایین در هر دو محیط) مستقر شدند. نتیجه‌گیری: این مطالعه نشان داد که ارزیابی چندمتغیره بر پایه شاخص‌های ترکیبی، دقت غربالگری ژنتیکی را نسبت به روش‌های سنتی تک‌عاملی افزایش می‌دهد. بر این اساس، رقم زهک (به‌عنوان رقم تجاری برتر از نظر پتانسیل عملکرد در شرایط سخت) و لاین WB9819 (به‌عنوان لاین امیدبخش با افت عملکرد اندک در شرایط تنش و شاخص‌های پایداری بالا) به عنوان برترین ژنوتیپ‌های متحمل به خشکی شناسایی شدند. هر دو ژنوتیپ، به‌ویژه لاین WB9819، می‌تواند به‌عنوان ژنوتیپی امیدبخش برای ارزیابی‌های چندمحیطی و چندساله بعدی پیشنهاد شود. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| بای‌پلات؛ تجزیه به مؤلفه‌های اصلی؛ جو؛ شاخص‌های تحمل به خشکی؛ عملکرد دانه | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 4 |
||