| تعداد نشریات | 34 |
| تعداد شمارهها | 460 |
| تعداد مقالات | 4,387 |
| تعداد مشاهده مقاله | 6,856,520 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,686,626 |
همدان صفوی: روایت خلافواقع بازنگاشت سازمان فضایی شهر | ||
| فصلنامه مطالعات شهری | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 28 آبان 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/urbs.2026.146556.5325 | ||
| نویسندگان | ||
| حسن سجادزاده* 1؛ پژمان شقاقی2 | ||
| 1دانشیار دانشگاه بوعلی سینا، همدان | ||
| 2گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران | ||
| چکیده | ||
| شهر همدان، بهعنوان یکی از پایتختهای مهم سلجوقیان عراق، الگوی متمایزی از تحول شهری را در مقایسه با سایر شهرهای دوره صفویه تجربه کرده است. برخلاف تبریز، قزوین و اصفهان که در این دوره شاهد تحولات اساسی در ساختار شهری بودند، همدان بهدلیل موقعیت مرزی و منازعات مداوم با امپراتوری عثمانی، از تجربه لایه ریختشناختی دوره صفوی محروم مانده است. این غیاب ریختشناختی، که در پژوهش حاضر از آن به «لاکونا» (افتادگی کالبدی) تعبیر میشود، پرسش اصلی پژوهش را شکل میدهد: چرا دولت صفوی، علیرغم اهمیت راهبردی و تجاری همدان، در این شهر مداخله ریختشناختی همتراز با پروژههای شهری تبریز، قزوین یا اصفهان ایجاد نکرد؟ برای پاسخ به این پرسش، پژوهش حاضر با بهرهگیری از رویکردی ترکیبی، سه ابزار نظری—پالیمپسست [=لایهنگاری] شهری، نقشهنگاری ادبی، و تحلیل خلافواقع—را در یک تلفیق روششناختی به هم پیوند میزند. روششناسی پژوهش در چهار گام اصلی سازماندهی شده است: آناتومی لایهای و استخراج دادههای فضایی از طریق حذف فرضی عناصر قاجاری و کدگذاری معکوس روایت بر روی رمان تاریخی «تاریخ غیرت»؛ شناسایی غیاب از طریق تحلیل تطبیقی مشخصات ریختشناختی دورههای سلجوقی-ایلخانی، صفوی، و قاجار؛ بازسازی مفهومی با استناد به اصول شهرسازی صفوی؛ و ارزیابی از طریق مقایسه مدل پیشنهادی با وضعیت موجود. یافتههای پژوهش، ماهیت و علل «غیاب مداخله نظاممند سلطنتی» در همدان را روشن میسازد: همدان در سراسر دوره صفوی، همزمان با حفظ رونق تجارت منطقهای، از مداخله ریختساز رسمی سلطنتی محروم ماند. از میان چهار سناریوی بازسازی فرضی تدوینشده، سناریوی «توسعه جنوبی-ارگی» بهعنوان سازگارترین سناریو با قیود مستند معرفی میشود. مشارکتهای پژوهش در سه سطح نظری (مفهومپردازی «لاکونا» در ریختشناسی شهری)، روششناختی (تلفیق پالیمپسست شهری، نقشهنگاری ادبی و تحلیل خلافواقع)، و تجربی (نخستین «نقشه ممکن» از یک شهر تاریخی ایران) ارائه میشود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| شکاف ریختشناسی؛ لایهنگاری شهری؛ نقشه نگاریادبی؛ تحلیل خلافواقع؛ شهرسازی صفوی | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 4 |
||