پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 31 |
| تعداد شمارهها | 396 |
| تعداد مقالات | 3,833 |
| تعداد مشاهده مقاله | 5,356,716 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 5,560,907 |
اولویتهای ارزشی دانشآموزان و تعیین کنندههای اجتماعی-فرهنگی آن در مدارس متوسطه دوم شهر شیراز | ||
| زیست سیاست و توسعه | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 14 دی 1404 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jbpd.2026.145102.1028 | ||
| نویسندگان | ||
| مسلم نراقی منش1؛ سراج الدین محمودیانی* 2؛ سیده شقایق موسوی3؛ کلثوم الوندی زاده4 | ||
| 1دانشجوی دکتری، گروه جامعه شناسی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. | ||
| 2دانشیار، گروه جامعه شناسی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. | ||
| 3دانشجوی کارشناسی، گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران. | ||
| 4دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه جغرافیا، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هدف ارزشها بهعنوان یکی از بنیادیترین ابعاد شخصیت اجتماعی نوجوانان، نقش تعیینکنندهای در شکلدهی به نگرشها، کنشها و انتخابهای فردی و اجتماعی آنان ایفا میکنند. دوره نوجوانی، بهویژه در مقطع متوسطه دوم، مرحلهای حساس در فرایند جامعهپذیری ارزشی بهشمار میآید؛ مرحلهای که در آن نوجوانان در تعامل با نهادهای مختلف اجتماعی همچون خانواده، مدرسه و رسانهها، نظام ارزشی خود را بازتعریف میکنند. در جوامع در حال گذار، از جمله جامعه ایران، همزمانی عناصر سنتی با الگوهای نوین فرهنگی و سبکهای زندگی جهانی، موجب تنوع و گاه تعارض در اولویتهای ارزشی نسل جوان شده است. از اینرو، شناخت الگوهای ارزشی دانشآموزان و عوامل اجتماعی–فرهنگی مؤثر بر آنها، میتواند تصویری روشن از جهتگیریهای فرهنگی جامعه و پیامدهای آن برای سیاستگذاری آموزشی و توسعه اجتماعی ارائه دهد. هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی اولویتهای ارزشی دانشآموزان مقطع متوسطه دوم شهر شیراز و تبیین تعیینکنندههای اجتماعی–فرهنگی آن بود. این پژوهش بهطور خاص به بررسی نقش جنسیت، نظام آموزشی، پایگاه اجتماعی–اقتصادی خانواده و میزان استفاده از رسانهها در شکلگیری اولویتهای ارزشی دانشآموزان پرداخت. تمرکز بر شهر شیراز، بهعنوان یکی از مراکز مهم فرهنگی و آموزشی کشور، امکان تحلیل دقیقتر پیوند میان ساختارهای اجتماعی، نهاد آموزش و تحولات ارزشی نوجوانان را فراهم میسازد. روش پژوهش حاضر از نوع کمی و با استفاده از روش پیمایش انجام شده است. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانشآموزان مقطع متوسطه دوم مدارس دولتی و غیردولتی شهر شیراز در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۳ بوده است. بهمنظور انتخاب نمونه، از روش نمونهگیری خوشهای چندمرحلهای استفاده شد؛ بدینصورت که ابتدا مدارس بهعنوان خوشههای اصلی انتخاب و سپس دانشآموزان بهطور تصادفی از میان آنها گزینش شدند. با مراجعه به جدول مورگان، حجم نمونه ۴۰۰ نفر تعیین شد که از نظر آماری برای تعمیم نتایج به جامعه آماری کفایت دارد. ابزار گردآوری دادهها پرسشنامه ساختیافته بود که شامل دو بخش اصلی میشد: بخش نخست به اطلاعات زمینهای و متغیرهای اجتماعی–فرهنگی شامل جنسیت، نوع نظام آموزشی، پایگاه اجتماعی–اقتصادی خانواده و میزان استفاده از رسانهها اختصاص داشت؛ بخش دوم به سنجش اولویتهای ارزشی دانشآموزان بر اساس الگوی ششبعدی ارزشهای آلپورت (نظری، اقتصادی، اجتماعی، زیباییشناختی، سیاسی و دینی) میپرداخت. گویهها بر اساس طیف لیکرت تنظیم شدند. روایی محتوایی ابزار با نظر خبرگان حوزه جامعهشناسی و آموزش تأیید شد و پایایی پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ مورد سنجش قرار گرفت. نتایج نشان داد که مقدار آلفای کرونباخ برای تمامی سازههای پژوهش بالاتر از 7/0است که بیانگر پایایی قابل قبول ابزار پژوهش است. دادهها با استفاده از نرمافزار SPSS نسخه 24 تحلیل شدند و از آمار توصیفی، آزمون همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندمتغیره برای آزمون فرضیهها استفاده شد. یافتهها یافتههای توصیفی پژوهش نشان داد که میانگین واقعی تمامی ابعاد ارزشها بالاتر از میانگین نظری طیف قرار دارد که بیانگر برخورداری دانشآموزان از سطح نسبتاً بالایی از گرایشهای ارزشی است. در میان ابعاد مختلف ارزشها، ارزشهای زیباییشناختی و اقتصادی بالاترین میانگین را به خود اختصاص دادند؛ در حالیکه ارزشهای دینی و سیاسی پایینترین میانگین را داشتند. این الگو نشاندهنده گرایش بیشتر دانشآموزان به ارزشهای مرتبط با سبک زندگی، لذتهای فردی و موفقیت مادی و در مقابل، کاهش اهمیت ارزشهای نهادی و رسمی است. نتایج آزمونهای همبستگی نشان داد که میان جنسیت و اولویتهای ارزشی کلی دانشآموزان رابطه معنیداری وجود دارد. همچنین، تفاوتهای جنسیتی با ابعاد اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و دینی ارزشها رابطه معنیدار نشان داد. نظام آموزشی نیز با اولویتهای ارزشی کلی و اغلب ابعاد ارزشی رابطه مثبت و معنیداری داشت که بیانگر نقش مهم مدرسه در فرایند جامعهپذیری ارزشی دانشآموزان است. میزان استفاده از رسانهها با اولویتهای ارزشی کلی رابطه معنیداری نداشت، اما با ارزشهای دینی رابطه مثبت و معنیدار نشان داد. پایگاه اجتماعی–اقتصادی خانواده تنها با ارزشهای اجتماعی و سیاسی رابطه معنیدار داشت و با سایر ابعاد ارزشها رابطه معنیداری مشاهده نشد. نتایج تحلیل رگرسیون چندمتغیره نشان داد که با کنترل سایر متغیرها، جنسیت و نظام آموزشی بیشترین سهم را در تبیین تغییرات اولویتهای ارزشی دانشآموزان دارند، در حالی که نقش پایگاه اجتماعی–اقتصادی خانواده و استفاده از رسانهها محدودتر و گزینشیتر است. نتیجه نتایج پژوهش نشان میدهد که نظام ارزشی دانشآموزان مقطع متوسطه دوم شهر شیراز در حال تجربه نوعی گذار ارزشی است که در آن ارزشهای فردمحور، زیباییشناختی و اقتصادی جایگاه برجستهتری نسبت به ارزشهای سنتی و نهادی یافتهاند. این وضعیت را میتوان در چارچوب تحولات فرهنگی، گسترش سبکهای زندگی نوین و تغییر کارکرد نهادهای اجتماعی تحلیل کرد. نقش برجسته نظام آموزشی در شکلگیری اولویتهای ارزشی نشان میدهد که مدرسه همچنان یکی از مهمترین عرصههای زیستسیاست نرم و بازتولید ارزشها در جامعه است. تفاوتهای جنسیتی نیز بیانگر الگوهای متفاوت جامعهپذیری ارزشی برای دختران و پسران است. یافتهها بر ضرورت توجه سیاستگذاران آموزشی و فرهنگی به تحولات ارزشی نسل نوجوان تأکید دارد. طراحی برنامههای درسی، تربیتی و فرهنگی متناسب با نیازها و ارزشهای دانشآموزان، میتواند به تقویت سرمایه اجتماعی و همسویی بیشتر نظام آموزشی با تحولات اجتماعی کمک کند. این پژوهش میتواند مبنایی برای مطالعات آینده در حوزه جامعهشناسی آموزش، جوانان و سیاستگذاری فرهنگی فراهم آورد. ارزشها یکی از بنیادیترین ابعاد شخصیت اجتماعی نوجواناناند و شکلگیری آنها تحت تأثیر مجموعهای از عوامل فردی، خانوادگی، آموزشی و رسانهای صورت میگیرد. در جوامع در حال گذار، شناخت اولویتهای ارزشی نسل جوان میتواند تصویری دقیق از جهتگیریهای فرهنگی و مسیر تحولات اجتماعی ارائه دهد. این نتایج میتواند برای سیاستگذاران آموزشی و فرهنگی در جهت طراحی برنامههای متناسب با ارزشها و نیازهای نسل جدید سودمند باشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اولویتهای ارزشی؛ دانشآموزان؛ تفاوتهای جنسیتی؛ نظام آموزشی؛ عوامل خانوادگی؛ استفاده از رسانهها | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 18 |
||