| تعداد نشریات | 34 |
| تعداد شمارهها | 434 |
| تعداد مقالات | 4,099 |
| تعداد مشاهده مقاله | 5,622,216 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 5,778,081 |
تبیین رفتارهای حفاظت از محیط زیست بر اساس نگرش، آگاهی و هنجارهای محیط زیستی و مصرف فرهنگی در شرایط تسهیلگر (مطالعه موردی: سنندج و کرکوک) | ||
| زیست سیاست و توسعه | ||
| مقاله 5، دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 5، خرداد 1405، صفحه 80-105 اصل مقاله (1013.2 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jbpd.2026.145367.1033 | ||
| نویسندگان | ||
| هردی غازی تیفور بیبانی1؛ لقمان امامقلی* 2؛ سعید خانی3 | ||
| 1گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. | ||
| 2استادیار، گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران | ||
| 3دانشیار، گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هدف: مسئله محیط زیست در شهرهای سنندج ایران و کرکوک عراق، بهعنوان دو شهر مهم در منطقه کردستان، با چالشهای مشابه و در عین حال ویژگیهای خاص مواجهه است. در سنندج، آلودگی هوا بهویژه در فصول سرد سال، بهدلیل پدیده وارونگی دما و استفاده گسترده از خودروهای فرسوده و سوختهای فسیلی، به یک بحران تبدیل شده استهر دو شهر با تهدیداتی مانند تغییرات اقلیمی، کاهش تنوع زیستی و فشار بر منابع طبیعی روبهرو هستند و نیازمند رویکردهای مشترک و همکاریهای منطقهای برای حفاظت از محیط زیستند. در حوزه مطالعات محیط زیستی، اهمیت این پژوهش از چالشهای مشترک و بحرانی دو شهر سنندج و کرکوک نشأت میگیرد.مسئله اصلی پژوهش حاضر تبیین رفتارهای حفاظت از محیط زیست بر اساس نگرش، آگاهی و هنجارهای محیط زیستی و مصرف فرهنگی در تعامل با شرایط تسهیلگر است. این پژوهش، به بررسی سازوکارهای اجتماعی مؤثر بر رفتارهای حفاظت از محیط زیست شهروندان در شهرهای سنندج و کرکوک میپردازد. هدف کلی پژوهش، ارائه تبیینی جامع از عوامل مؤثر بر رفتارهای حفاظت از این حوزه است تا بتواند مبنایی علمی برای سیاستگذاری و برنامهریزی محیط زیستی در این جوامع فراهم آورد. روش: روش حاکم بر این تحقیق، کمی و با پیمایش حضوری گردآوری داده صورت گرفته است. پرسشنامه محققساخته (با سوالات بسته و ساخت یافته) ابزارگردآوری داده بوده است. در شاخص سازی، از طیف لیکرت استفاده شده است. شهروندان ساکن در شهرهای سنندج و کرکوک در کشور عراق جامعه آماری پژوهش فعلیاند. مجموع جمعیت هر دو شهر برابر با 512842 نفر است که شهر سنندج 412767 نفر جمعیت (سرشماری نفوس و مسکن سال 1395) و شهر کرکوک 100075 نفر جمعیت داشتهاند. به علت مشخص نبودن معیارها و عناصر نمونهگیری و نیز در دست نداشتن واریانسی از صفات و متغیرهای مورد مطالعه، حجم نمونه با استفاده از نرمافزار Epi Info نسخه 7 و ویژه مطالعات پیمایشی و مقطعی گسترده، برآورد گردید. در برآورد، کل جامعه آماری با سطح اطمینان 99 درصد و تفکیک دو خوشه به تناسب 75 درصد و 25 درصد وارد گردید و حجم نمونه 518 نفر تعیین شد. در ادامه، 75 درصد نمونه (با توجه به وزن بیشتر جمعیت) به سنندج و 25 درصد به کرکوک اختصاص یافت. بر این اساس، حجم نمونه در سنندج 394 نفر و در کرکوک 124 نفر تعیین شد. برای نمونه گیری در این شهرها روش نمونه گیری خوشهای چند مرحله ای بهره گرفته شد و طبق این روش، عناصر نمونه را در چند مرحله انتخاب شدند. ابتدا شهرها را بر حسب جمعیت به چند خوشه یا منطقه تقسیم شد و با استفاده از نمونهگیری تصادفی ساده از هر خوشه یک منطقه انتخاب شده است. سپس، در هر شهر از میان منطقهها (خوشهها) چند محله بهصورت کاملاً تصادفی انتخاب شدند. همچنین، از هر محله متناسب با تعداد بلوک (کوچههای) آن محله، نمونهها به صورت کاملاً تصادفی از بین خانوارهای، افرادی که در خانه حضور داشتند و بالای 18 سال سن داشتند، انتخاب گردیدند. دادهها در مرداد و شهریور 1404 گردآوری شدند. برای تجزیه وتحلیل آماری از آمار توصیفی (میانگین و انحراف معیار)، آمار همبستگی پیرسون و مدل معادلات ساختاری با استفاده از دو نرم افزار SPSS و SmartPLS انجام شد تا رد یا پذیرش فرضیه ها و مدل نظری ساخته شده آزمون شود. قبل از ارائه نتایج تعاریف نظری و عملیاتی متغیرها ارائه خواهد شد. یافته ها: یافتهها نشان میدهند که ضعف زیرساختها و حمایتهای نهادی میتواند مانع تبدیل نگرشها و آگاهی مثبت به رفتارهای عملی شود. تحلیل همبستگی پیرسون نیز نشان داد که رفتارهای حفاظت از محیط زیست بیشترین همبستگی مثبت و معنادار را با آگاهی و نگرش محیط زیستی دارد و هنجارهای محیط زیستی نیز تأثیر مثبت قابل توجهی دارند. در مقابل، مصرف فرهنگی اثر منفی و غیرمعنادار و شرایط تسهیلگر اثر منفی و معناداری بر رفتارهای محیط زیستی نشان دادند که میتواند ناشی از ضعف نهادها و زیرساختها باشد. این نتایج حاکی از اهمیت عوامل درونفردی و پیچیدگی تعامل آنها با عوامل اجتماعی و نهادی است. نتایج پژوهش نشان میدهد که رفتارهای حفاظت از محیط زیست در میان شهروندان سنندج و کرکوک تحت تأثیر ترکیبی از عوامل فردی، اجتماعی و نهادی شکل میگیرد؛ با این حال، بروز و شدت این تأثیرات در بستر اجتماعی و شهری هر یک از دو شهر معنا مییابد. سنندج بهعنوان شهری با ساختار اداری-خدماتی و سطح نسبتاً بالاتر دسترسی به آموزش و فضاهای عمومی، از زمینه مساعدتری برای تقویت آگاهی و کنشهای محیط زیستی برخوردار است، در حالی که در کرکوک، با توجه به شرایط خاص اقتصادی، تنوع قومی-اجتماعی و چالشهای زیرساختی، نقش عوامل نهادی و شرایط تسهیلگر برجستهتر میشود. نتیجه: یافتهها نشان داد آگاهی و نگرش محیط زیستی بهعنوان عوامل درونفردی، نقش کلیدی در پیشبینی رفتار دارند، اما تحقق عملی این رفتارها وابسته به وجود فرصتها و زیرساختهای عینی است. هنجارهای اجتماعی نیز در هر دو شهر اثرگذارند، هرچند شدت و نحوه اثرگذاری آنها متأثر از بافت فرهنگی و الگوهای تعامل اجتماعی متفاوت است | ||
| کلیدواژهها | ||
| رفتار حفاظت از محیط زیست؛ شرایط تسهیلگر؛ مصرف فرهنگی؛ نگرش و آگاهی محیط زیست؛ هنجار محیط زیستی | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
Ahsani, A., Shamsi, L., & Ahsani, R. (2023). Investigating the effects of PM2.5 air pollution in Sanandaj city on human health. Paper presented at the First International Conference on Social Sciences, Sociology, and Education with a Future-Oriented Approach, Bushehr, Iran. (In Persian).
Ajzen I. (1991) The Theory of Planned Behavior, Organizational Behavior and Human Processes, 50, 2, 179-211.
Beck, U. (2018). World at risk (M. R. Mehdizadeh, Trans.). Tehran: Kavir Publications. (In Persian).
Chitsa, M.; Sivapalan, S.; Singh, B.S.M.; Lee, K.E. (2022). Citizen Participation and Climate Change within an Urban Community Context: Insights for Policy Development for Bottom-Up Climate Action Engagement. Sustainability 2022, 14, 3701.
Dastras, F., & Khajehnouri, B. (2019). Investigating the relationship between sociological factors and environmental behavior of citizens in Shiraz. Applied Sociology, 30(76), 35–55. (In Persian).
Dunlap, R. E., & Van Liere, K. D. (1978). The new environmental paradigm: A proposed measuring instrument and preliminary results. The Journal of Environmental Education, 9(4), 10–19. https://doi.org/10.1080/00958964.1978.10801875
Gao, X., Wang, G., Sun, M., and Wang, X. (2024). Research on the driving factors of rural residents’ pro-environmental behavior under the background of frequent, Global Ecology and Conservation, 51(2024): https://doi.org/10.1016/j.gecco.2024.e02893.
Ghorbani, N. (2017). Environmental problems in Kurdistan. Green Chia Association. Retrieved from https://fa.vhia.ir (In Persian).
Hemmati, Z., & Shobeiri, M. (2015). An analysis of the components of promoting environmental culture among citizens of Shiraz. Iranian Journal of Cultural Research, 8(4), 197–220. (In Persian).
Hines, J.M.; Hungerford, H.R.; Tomera, A.N.(1987). Analysis and synthesis of research on responsible environmental behavior: A meta-analysis. Journal of Environmental Education. 18, 1–8.
Hosseini, S. H., Ebrahimi, A. A., Dehghan Tafti, A., & Morovati Sharifabad, M. A. (2020). Investigating the status of citizens’ participation in municipal waste source separation and the barriers from their perspective in Babol city. Tolooe Behdasht, 19(6), 16–32. (In Persian).
Huang, C.H., and Tseng, H.Y. (2020). An exploratory study of consumer food waste attitudes, social norms, behavioral intentions and restaurant plate waste behaviors in Taiwan, Sustainability, 12, 9764, http://dx.doi.org/10.3390/su12229784.
Iranian Students’ News Agency (ISNA). (2021). [Untitled]. Retrieved from https://isna.ir/xdKDrg (In Persian).
Kahnassal-Khoob, E., & Navah, A. (2023). Sociological analysis of determinants of waste reduction: A qualitative study. Industrial Sociology, 1(1), 216–240. (In Persian).
Kollmuss, Anja & Agyeman, Julian, (2002), “Mind the Gap: Why do People Act Environmentally and What are The Barriers to pro- environmental Behavior?”, Environmental Education Research, 8(3): 239-260.
Masoudi, M., Salajegheh, S., & Kamali, M. J. (2022). Investigating the relationship between environmental behavior and social responsibility of citizens (Case study: Sirjan city). Geography Quarterly, 20(72), 171–186. (In Persian).
Mirmohammadtabar, A. (2008). A meta-analysis of factors affecting cultural consumption in Iran. Journal of Social Sciences, Ferdowsi University of Mashhad. (In Persian).
Mohammadi, P., Maleknia, R., & Maleknia, M. (2022). Investigating citizens’ environmental behaviors using the value-belief-norm theory (Case study: Urban forests of Khorramabad). Forest Research and Development, 10(2), 241–260. (In Persian).
NASA Global Climate Change. (2023). Climate change: Vital signs of the planet. Retrieved from https://climate.nasa.gov
Neghahdari, D., Poureisaed, A., Ashrafi, R., Arayesh, M. N., & Naseri, B. (2023). Application of the theory of planned behavior in explaining the environmental behavior of rural residents of Ilam province in protecting the southern Zagros oak forests. Iranian Journal of Agricultural Economics and Development Research, 54(4), 809–831. (In Persian).
Nikokhah, H., Zahirinia, M., & Aghamolaei, S. (2020). The role of citizens in facing environmental crises. Iranian Social Issues Review, 11(1), 209–222. (In Persian).
Ölander, F., & Thøgersen, J. (1995). Understanding consumer behavior as a prerequisite for environmental protection. Journal/Conference Source, 360–365.
Rahimi, M., Yazdani, M. R., Asadi, M., & Heidari, M. T. (2015). Investigating air pollution in Sanandaj city with emphasis on temporal changes of PM10 concentration. Urban Ecology Research, 11(6), 99–116. (In Persian).
Salehi, S. (2010). People and the Environment, Cambridge, Lambert Academic Publication.
Salehi, S. (2021). Measuring the state of rural community responsibility toward the environment and its enhancement (Research report). Iran National Science Foundation. (In Persian).
Salehi, S., & Pazoukinejad, Z. (2014). Social assessment of non-meteorology students’ knowledge about climate change. Journal of Applied Research in Geographical Sciences, 14(33), 171–194. (In Persian)
Salehi, S., & Shateri, P. (2024). Measuring the participation of environmental NGOs’ actors with an environmental culture approach. Endowment and Charity Studies, 2(1), 51–72. (In Persian).
Schwartz, S. H. (1977). Normative influences on altruism. Advances in Experimental Social Psychology, 10, 221–279. https://doi.org/10.1016/S0065-2601(08)60358-5.
Shafaei-Moghadam, E. (2022). Investigating the mediating role of responsibility in the relationship between altruistic value and environmental citizenship behavior. Journal of Environment and Interdisciplinary Development, 7(76), 45–60. (In Persian).
Statistical Center of Iran. (2016). Population and housing census of 2016. (In Persian).
Stern, P.C. (2000), Toward a coherent theory of environmentally significant behavior. Journal of Social Issues, 56, 407–424.
Tahmak, M. R., Rohaninejad, S., & Jadidi, P. (2024). Environmental issue, a social issue (The effect of environmental hazards on social insurance in Iran). Iranian Social Issues Review, 14(2), 145–166. (In Persian).
Tenenhaus, M., Vinzi, V. E., Chatelin, Y. M. & Lauro, C. (2005). PLS path modeling. Computational Statistics & Data Analysis journal, 48(1): 159-205.
United Nations Development Programme (UNDP). (2025). Human development report 2025: Choosing humans and possibilities in the age of AI. UNDP. Retrieved from https://hdr.undp.org/content/human-development-report-2025
www.Iraqstudy.com. (2025, April 23). [Website]. Retrieved from http://www.iraqstudy.com
Yazarloo, S., & Farzaneh. (2021). The role of moral norms in participatory water management in the Toushan region of Golestan province. Iranian Journal of Water Resources Research, 17(2), 1–16. (In Persian).
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 166 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 14 |
||