| تعداد نشریات | 34 |
| تعداد شمارهها | 453 |
| تعداد مقالات | 4,320 |
| تعداد مشاهده مقاله | 6,557,106 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,447,039 |
وقتی که سیاست به خانه نمیرسد: تجربه زیسته رانندگان تاکسی و خانوادههای آنان از ناامنی اقتصادی و شغلی | ||
| زیست سیاست و توسعه | ||
| مقاله 1، دوره 2، شماره 2، شهریور 1405، صفحه 1-21 اصل مقاله (933.26 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jbpd.2026.146727.1051 | ||
| نویسندگان | ||
| عادل عبدالهی1؛ هادی برغمدی* 2؛ غلامرضا اسکندریان3 | ||
| 1دانشیار، گروه اقتصاد جمعیت و سرمایه انسانی، مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور، تهران، ایران. | ||
| 2استادیار، هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی، تهران، ایران. | ||
| 3استادیار، هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی،تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هدف: اشتغال تنها به معنای برخورداری از امنیت اقتصادی و اجتماعی نیست. این مسئله در مورد رانندگان تاکسی، که بخش مهمی از هزینهها و مخاطرات فعالیت حرفهای را بهطور مستقیم تحمل میکنند، اهمیت بیشتری دارد. مسئله پژوهش حاضر این است که چگونه شکاف میان مخاطرات واقعی شغل و سازوکارهای حمایت نهادی، ناامنی را از محیط کار به زندگی خانوادگی منتقل میکند. بر این اساس، گزاره «سیاست به خانه نمیرسد» بهعنوان مسئله محوری پژوهش مطرح میشود؛ بدین معنا که حمایتهای رسمی در بسیاری موارد در مرز سازمان و رابطه شغلی متوقف شده و پیامدهای فقدان یا ناکافیبودن آنها در زندگی روزمره خانواده آشکار میشود. بنابراین، هدف پژوهش، شناسایی ابعاد ناامنی شغلی و اقتصادی رانندگان تاکسی و تبیین نحوه سرریز این ناامنی به زندگی خانوادگی آنان است. روش: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی است و در قالب یک طرح ترکیبی و از نوع «اکتشافی متوالی» با دو بخش مستقل کمی و کیفی انجام شد. بخش کمی برای بررسی وضعیت ناامنی شغلی رانندگان تاکسی خطی شهر تهران طراحی شد. جامعه آماری این بخش شامل ۳۱٬۴۱۳ راننده تاکسی خطی بود که با استفاده از فرمول کوکران، ۳۸۰ نفر بهعنوان نمونه انتخاب شدند. نمونهگیری بهصورت چندمرحلهای و سپس سهمیهای انجام گرفت و دادهها با استفاده از پرسشنامه پژوهشگرساخته گردآوری و با روشهای آماری تحلیل شدند. بخش کیفی، مستقل از بخش کمی و با جامعهای متفاوت، با هدف فهم تجربه و ادراک اعضای خانواده رانندگان از پیامدهای ناامنی شغلی انجام شد. در این بخش، با ۳۰ نفر از اعضای خانواده رانندگان تاکسی مصاحبه عمیق و نیمهساختاریافته انجام گرفت. مشارکتکنندگان بهصورت هدفمند و در دسترس انتخاب شدند و رسیدن به اشباع نظری مبنای کفایت نمونهها قرار گرفت؛ بهگونهای که در مصاحبههای پایانی، مضمون جدیدی ظهور نکرد. دادههای کیفی با روش تحلیل مضمون و کدگذاری نظاممند تحلیل شدند. در این پژوهش، دادههای کمی و کیفی ادغام یا تلفیق نشدند؛ زیرا دو جامعه و دو واحد تحلیل متفاوت داشتند. یافتههای دو بخش تنها در مرحله بحث بهصورت مکمل و در کنار هم ارائه شدند تا تصویری گستردهتر از ناامنی شغلی رانندگان و پیامدهای خانوادگی آن به دست آید. یافته ها: یافتههای کمی نشان داد که ارزیابی رانندگان از وضعیت شغلی و سازمانی بهطور کلی نامطلوب است. امنیت شغلی با نمره 2.75 و خدمات رفاهی با 2.10 از 100 پایینترین ارزیابی را داشتند. همچنین نمره شرایط محیط کار 16.75، نظام درآمدی 21.75، نگرش به نوع شغل 25، تعلق سازمانی 30 و سبک مدیریت 31.50 بود؛ در مقابل، تعامل با همکاران با نمره 57.25 وضعیت بهنسبت مطلوبتری داشت. میان نگرش به ماهیت شغل و ابعادی مانند تعلق سازمانی، سبک مدیریت، نظام درآمدی، شرایط محیط کار، امنیت شغلی و خدمات رفاهی نیز رابطه مستقیم و معنادار مشاهده شد. یافتههای کیفی نشان داد که این وضعیت در زندگی خانوادگی به شکل تجربه انباشته ناامنی ظاهر میشود. نخستین مؤلفه، ضعف حمایت اجتماعی و نهادی است. فقدان بیمه تأمین اجتماعی و ناتوانی در پرداخت حق بیمه، نگرانی درباره بیماری، حادثه، ازکارافتادگی و دوران سالمندی را افزایش داده است. در نتیجه، ریسکهایی که انتظار میرود بخشی از آنها توسط سازوکارهای حمایت اجتماعی مدیریت شوند، به خانواده منتقل میشوند. دومین مؤلفه، فشار اقتصادی و فرسایش سرمایه کاری است. درآمد ناکافی در کنار هزینههای تعمیر و نگهداری خودرو، موجب شده است خودرو، که مهمترین سرمایه تولید درآمد راننده است، همزمان به منبع درآمد و منشأ هزینه تبدیل شود. فرسودگی خودرو، افزایش هزینه قطعات و لاستیک و نبود حمایت کافی برای نوسازی آن، درآمد واقعی خانوار را کاهش داده و امکان پسانداز را محدود کرده است. در این شرایط، حتی استمرار اشتغال نیز به منبع فشار اقتصادی تبدیل میشود؛ زیرا در صورت توقف کار، تأمین هزینههای جاری مانند اجاره مسکن دشوار یا ناممکن خواهد شد. سومین مؤلفه، فرسودگی جسمی و روانی است. گرما و سرما، ترافیک، آلودگی صوتی، ساعات طولانی کار و تعامل مستمر با مسافران، فشار جسمی و روانی قابل توجهی ایجاد میکند. اعضای خانواده این فشار را در قالب خستگی، عصبیشدن، تحریکپذیری و کاهش حضور مؤثر راننده در خانه تجربه میکنند. بنابراین، پیامدهای شرایط سخت کار در محیط شغلی متوقف نمیشود، بلکه از طریق بدن و روان راننده به روابط خانوادگی سرریز میکند. چهارمین مؤلفه، کاهش رفاه خانوادگی است. فقدان خدمات رفاهی، تسهیلات مسکن، حمایت برای نوسازی خودرو و امکانات تفریحی موجب شده است خانواده برای سازگاری با شرایط اقتصادی، از بخشی از نیازهای رفاهی خود صرفنظر کند. حذف گردش و تفریح، کاهش خریدهای خانوادگی، نبود پسانداز و دشواری تأمین هزینههای مسکن و ازدواج فرزندان، نمونههایی از این فرایند است. به این ترتیب، آنچه در سطح سازمان به صورت «نبود خدمات رفاهی» ظاهر میشود، در سطح خانواده به صورت «کاهش کیفیت زندگی و فرصتهای رفاهی» تجربه میشود. در کنار این موارد، تجربه بیاحترامی و ضعف منزلت شغلی نیز در روایت اعضای خانواده برجسته بود. تعامل مستمر راننده با گروههای مختلف مردم و مواجهه با رفتارهای نامناسب، چانهزنی بر سر کرایه و بازخواستهای سازمانی، فشار روانی شغل را افزایش میدهد. ازاینرو، ناامنی تنها اقتصادی نیست، بلکه ابعاد منزلتی و اجتماعی نیز دارد. یکی از مهمترین یافتهها، سرایت ناامنی به افق بیننسلی است. برخی اعضای خانواده رانندگی تاکسی را به فرزندان و نزدیکان خود توصیه نمیکنند و آن را بیشتر راهکاری موقت برای شرایط اقتصادی دشوار میدانند. بنابراین، تجربه ناامنی امروز، تنها رفاه کنونی خانواده را تحت تأثیر قرار نمیدهد، بلکه تصور آنان از آینده و انتخابهای شغلی نسل بعد را نیز شکل میدهد. بر اساس تلفیق یافتهها، این فرایند را میتوان در قالب مفهوم «زنجیره سرایت ناامنی» صورتبندی کرد که در آن شکاف نهادی و حمایتی به ناامنی شغلی، ناامنی شغلی به فشار اقتصادی و فرسایش سرمایه کاری، فشار اقتصادی و شرایط سخت کار به فرسودگی جسمی و روانی، و در نهایت این فرسودگی و فشار به سرریز ناامنی از محیط کار به خانواده و کاهش رفاه و تشدید ناامنی آینده خانواده منجر میشود. در این زنجیره، خانواده تنها دریافتکننده پیامدهای شغل نیست، بلکه به واحد جذب و مدیریت ریسک تبدیل میشود. نتیجه: یافتههای پژوهش نشان میدهد مسئله رانندگان تاکسی را نمیتوان با «نارضایتی شغلی» یا «درآمد پایین» توضیح داد؛ بلکه وضعیت «اشتغال بدون امنیت» را میتوان مشاهده کرد. راننده شاغل است، اما اشتغال او بهطور حتم امنیت اقتصادی، اجتماعی و آیندهنگر برای خود و خانواده ایجاد نمیکند. این یافته با مطالعات خارجی جدید درباره ارتباط شرایط سخت کار رانندگان با خستگی، استرس، سلامت روان و تعارض کار-خانواده نیز همسو است؛ بااینحال، پژوهش حاضر با واردکردن خانواده به کانون تحلیل نشان میدهد که پیامدهای ناامنی چگونه از محیط کار به خانه منتقل و در آن بازتولید میشوند. از این منظر، گزاره «سیاست به خانه نمیرسد» بیانگر گسست میان سیاست حمایتی و تجربه واقعی زندگی خانوادگی است. هنگامی که بیمه، بازنشستگی، حمایت در برابر ازکارافتادگی، نوسازی خودرو، تسهیلات مسکن و خدمات رفاهی متناسب با مخاطرات شغلی فراهم نباشد، خانواده ناگزیر میشود هزینه ناامنی را از طریق کاهش مصرف و تفریح، فقدان پسانداز، افزایش فشار کاری و محدودشدن افق آینده پرداخت کند. بنابراین، مهمترین دلالت سیاستی پژوهش، گذار از سیاستی رانندهمحور و شغلمحور به سیاستی خانوادهمحور و ریسکمحور است؛ سیاستی که امنیت راننده را نه تنها در محل کار، بلکه در پیوند با امنیت و رفاه خانواده تعریف و تضمین کند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| سیاست اجتماعی؛ رانندگان تاکسی؛ ناامنی اقتصادی؛ زنجیره سرایت ناامنی | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
Beck, U. (1992). Risk society: Towards a new modernity. SAGE Publications.
Beigi, M., Nayyeri, S., & Shirmohammadi, M. (2020). Driving a career in Tehran: Experiences of female internet taxi drivers. Journal of Vocational Behavior, 116, 103347. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2019.103347.
Beigi, M., Nayyeri, S., & Shirmohammadi, M. (2022). Steering wheels to make ends meet: Understanding stressors and coping strategies among app-based taxi drivers in Tehran. Journal of Vocational Behavior, 138, 103782. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2022.103782.
Castel, R. (2000). The roads to disaffiliation: Insecure work and vulnerable relationships. International Journal of Urban and Regional Research, 24(3), 519–535. https://doi.org/10.1111/1468-2427.00262.
Castel, R. (2000). The roads to disaffiliation: Insecure work and vulnerable relationships. International Journal of Urban and Regional Research, 24(3), 519–535. https://doi.org/10.1111/1468-2427.00262
Goldberg, R. M., & Solheim, C. A. (2021). Family stress and coping in the experience of employment precarity: A theoretical framework. Journal of Family Theory & Review, 13(4), 411–427. https://doi.org/10.1111/jftr.12429
Han, W.-J., & Hart, J. (2022). Precarious parental employment, economic hardship, and parenting and child happiness amidst a pandemic. Children and Youth Services Review, 133, 106343. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2021.106343.
Honneth, A. (1995). The struggle for recognition: The moral grammar of social conflicts. MIT Press.
Khodavardi Nelkhasi, Omm Salimeh, & Rouh, Amir. (1392/2013). Features of Fixed-Route (Line) Taxis and Their Place in Tehran’s Transportation System. Tehran: Center for Studies and Planning of Tehran. (In Persian)
Låstad, L., et al. (2021). How do job insecurity profiles correspond to employee experiences of work-home interference, self-rated health, and psychological well-being? Journal of Occupational Health, 63.
Lefcoe, A. D., Connelly, C. E., & Gellatly, I. R. (2024). Ride-hail drivers, taxi drivers and multiple jobholders: Who takes the most risks and why? Work, Employment and Society, 38(5), 1307–1332. https://doi.org/10.1177/09500170231185212.
Li, Z., Zou, H.-Y., Wang, H.-J., Jiang, L., Tu, Y., & Zhao, Y. (2022). Qualitative job insecurity, negative work-related affect and work-to-family conflict: The moderating role of core self-evaluations. Journal of Career Development, 50(1). https://doi.org/10.1177/08948453221090610
Li, Z., Zou, H.-Y., Wang, H.-J., Jiang, L., Tu, Y., & Zhao, Y. (2023). Qualitative job insecurity, negative work-related affect and work-to-family conflict: The moderating role of core self-evaluations. Journal of Career Development, 50(1), 216–233. https://doi.org/10.1177/08948453221090610.
Motakef, M. (2019). Recognition and precarity of life arrangement: Towards an enlarged understanding of precarious working and living conditions. European Journal of Women's Studies, 26(2), 156–172. https://doi.org/10.1080/1600910X.2019.1610019.
Navabi, A., Makki Alamdari, S., Monavvary, N., & Fakhri, A. (2025). Living in limbo: Exploring the lived experience of university post-graduates with precarious jobs in Iran and effects on their well-being. Sociological Research Online, 30(4), 960–980. https://doi.org/10.1177/13607804241306719.
Pérez-Corral, A. L., & Bastos, A. (2024). Employment insecurity and material deprivation in families with children in the post-Great Recession period: An analysis for Spain and Portugal. Journal of Family and Economic Issues, 45, 444–457. https://doi.org/10.1007/s10834-023-09905-z.
Rad, E. H., Hosseinnia, M., Mousavi, N., Shekari, A., Kouchakinejad-Eramsadati, L., & Khodadadi-Hassankiadeh, N. (2024). Fatigue in taxi drivers and its relationship with traffic accident history and experiences: a cross-sectional study in the north of Iran. BMC public health, 24(1), 530.
Shin, D. S., & Jeong, B. Y. (2021). Structural equation model of work situation and work–family conflict on depression and work engagement in commercial motor vehicle (CMV) drivers. Applied Sciences, 11(13), 5822.
Smith, N. H. (2009). Work and the struggle for recognition. European Journal of Political Theory, 8(1), 46–60. https://doi.org/10.1177/1474885108096959
Soltani, Ali, & Fallah-Manshadi, Elham. (1395/2016). Evaluating Citizens’ and Taxi Drivers’ Satisfaction with Taxi Services (Case Study: Shiraz). Journal of Urban Research and Planning, 7(27), 21–36. (In Persian)
Standing, G. (2011). Workfare and the precariat. Soundings, 47(47), 35-43.
Vaziri, H., et al. (2022). A meta-analytic investigation of the personal and work-related antecedents of work–family balance. Journal of Organizational Behavior, 43(4), 662–692. https://doi.org/10.1002/job.2594.
Vaziri, H., Wayne, J. H., Casper, W. J., Lapierre, L. M., Greenhaus, J. H., Amirkamali, F., & Li, Y. (2022). A meta-analytic investigation of the personal and work-related antecedents of work–family balance. Journal of Organizational Behavior, 43(4), 662–692. https://doi.org/10.1002/job.2594 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 101 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 19 |
||